Ο θυμός στο νηπιαγωγείο είναι ένα από τα πιο συχνά φαινόμενα που βλέπουμε στην καθημερινή ζωή των παιδιών. Ένα παιδί μπορεί να θυμώνει όταν πρέπει να περιμένει τη σειρά του, όταν κάτι δεν γίνεται όπως το θέλει, όταν του παίρνουν ένα παιχνίδι ή όταν νιώθει ότι δεν το καταλαβαίνουν. Για τους ενήλικες, ο θυμός μοιάζει συχνά σαν “κακή συμπεριφορά”. Για τα παιδιά, όμως, ο θυμός είναι ένα συναίσθημα. Είναι ένας τρόπος που δείχνει ότι κάτι μέσα τους ήταν πολύ δύσκολο εκείνη τη στιγμή. Το σημαντικό δεν είναι να σταματήσουμε τον θυμό, αλλά να μάθουμε μαζί πώς γίνεται η διαχείριση του θυμού με τρόπο που δίνει στο παιδί δεξιότητες και όχι ενοχή.
Σε αυτό το άρθρο θα δούμε τι σημαίνει ο θυμός στο νηπιαγωγείο, γιατί θυμώνουν τα παιδιά, ποια πράγματα τον δυναμώνουν και τι μπορούν να κάνουν οι γονείς και το σχολείο για να βοηθήσουν. Θα δώσουμε επίσης πρακτικές δραστηριότητες που λειτουργούν μέσα στην τάξη και στο σπίτι, με απλό τρόπο, ώστε το παιδί να μάθει να ηρεμήσει, να μιλήσει για αυτό που νιώθει και να βρει άλλους τρόπους αντί για έκρηξη.
Βασικά Σημεία–Κλειδιά
- Ο θυμός στο νηπιαγωγείο είναι φυσιολογικό συναίσθημα και μέρος της ανάπτυξης, όχι ένδειξη ότι το παιδί είναι «κακό».
- Η διαχείριση του θυμού στα παιδιά χτίζεται μέσα από επανάληψη, ρουτίνα, λόγο, παιχνίδι και δραστηριότητες που βοηθούν το παιδί να ηρεμήσει.
- Όταν οι ενήλικες είναι σταθεροί και ήρεμοι, το παιδί μαθαίνει τρόπους αυτορρύθμισης και σταδιακά οι εκρήξεις μειώνονται.
Γιατί θυμώνουν τα παιδιά στο νηπιαγωγείο
Ο θυμός στα παιδιά συχνά εμφανίζεται επειδή το παιδί δεν έχει ακόμη τους μηχανισμούς να ρυθμίσει τη ματαίωση και την ένταση. Στο νηπιαγωγείο υπάρχουν πολλές απαιτήσεις που για ένα μικρό παιδί είναι δύσκολες: πρέπει να ακολουθήσει κανόνες, να περιμένει, να μοιραστεί, να αλλάξει δραστηριότητες, να ακούσει οδηγίες, να αποδεχτεί ότι δεν κερδίζει πάντα και να διαχειριστεί κοινωνικές συγκρούσεις.
Ένα παιδί μπορεί να θυμώσει επειδή νιώθει ότι:
- δεν το ακούν ή δεν το καταλαβαίνουν
- κάτι του πήραν ή του χάλασαν
- δεν μπορεί να κάνει αυτό που θέλει
- χάνει τον έλεγχο μιας κατάστασης
- κουράστηκε, πείνασε ή υπερφορτώθηκε από ερεθίσματα
Σε κάποια περιστατικά, ήταν εμφανές ότι το παιδί δυσκολευόταν να διαχειριστεί τα συναισθήματά του.
Στην πραγματικότητα, ο θυμός είναι συχνά το «τελικό αποτέλεσμα» μιας εσωτερικής έντασης. Πριν τον θυμό, μπορεί να υπήρξε άγχος, απογοήτευση, φόβος ή δυσκολία στις κοινωνικές δεξιότητες. Εκεί, το παιδί μπορεί να νιώσει ότι δεν υπάρχει άλλος τρόπος να εκφράσει αυτό που αισθάνεται. Η αναγνώριση των συναισθημάτων των παιδιών είναι το πρώτο βήμα για να τα βοηθήσουμε. Κάθε παιδί μπορεί να εκφράζει τον θυμό του με διαφορετικό τρόπο από κάποιο άλλο. Τα παιδιά όμως δεν έχουν ακόμη τη γλώσσα για να τα πουν όλα αυτά. Έτσι, θυμώνουν.
Τι είναι αυτό που κάνει τον θυμό να μεγαλώνει
Στο νηπιαγωγείο ο θυμός δυναμώνει πιο εύκολα όταν το παιδί είναι ήδη κουρασμένο ή όταν οι αλλαγές γίνονται γρήγορα. Όσο αυξάνονται οι απαιτήσεις, τόσο δυσκολεύεται το παιδί να διαχειριστεί τον θυμό του. Η μεγάλη διάρκεια συγκέντρωσης, οι πολλές μεταβάσεις και η ένταση του χώρου μπορούν να κάνουν ένα παιδί να θυμώνει με συνέχεια. Δεν είναι ότι «ψάχνει» καβγά. Είναι ότι το νευρικό του σύστημα δεν έχει αρκετή ηρεμία για να αντέξει.
Επίσης, ο θυμός μεγαλώνει όταν ο ενήλικας απαντά με θυμό. Αν το παιδί θυμώνει και ο ενήλικας φωνάζει, τότε το παιδί δεν ηρεμεί, γιατί το σώμα του μπαίνει σε ακόμη μεγαλύτερη ένταση. Η διαχείριση δεν μπορεί να γίνει μέσα στην έκρηξη. Γίνεται όταν ο ενήλικας πρώτα μειώνει την ένταση και μετά βοηθά το παιδί να καταλάβει τι έγινε. Είναι σημαντικό να παρατηρούμε πόσο συχνά και έντονα εμφανίζεται ο θυμός.
Διαχείριση θυμού στο νηπιαγωγείο: τι βοηθά στην πράξη
Ο πρώτος στόχος είναι η ηρεμία
Όταν το παιδί θυμώσει έντονα, ο στόχος δεν είναι να πει “συγγνώμη” εκείνη τη στιγμή. Ο στόχος είναι να ηρεμήσει. Το παιδί δεν μπορεί να μάθει όταν είναι σε έκρηξη. Άρα ο ενήλικας χρειάζεται να σταθεί σταθερά και να δώσει ένα απλό μήνυμα: «Σε βλέπω. Θύμωσες πολύ. Θα σε βοηθήσω να ηρεμήσεις.»
Αυτή η προσέγγιση βοηθά το παιδί να νιώσει ασφάλεια και να αναπτύξει τεχνικές αυτοελέγχου.
Η ηρεμία έρχεται πιο γρήγορα όταν το παιδί νιώθει ότι υπάρχει ένας ενήλικας που κρατά το πλαίσιο και δεν γίνεται απειλή.
Ο δεύτερος στόχος είναι να μάθουμε να μιλάμε για το συναίσθημα
Αφού το παιδί ηρεμήσει, τότε μπορούμε να μιλήσουμε. Πες μου πώς νιώθεις όταν ο θυμός σου εμφανίζεται. Αυτό είναι το πιο σημαντικό κομμάτι: να μάθουμε στα παιδιά ότι ο θυμός δεν είναι «απαγορευμένος», αλλά χρειάζεται τρόπους έκφρασης. Η φράση «είναι εντάξει να θυμώνεις, δεν είναι εντάξει να χτυπάς» είναι πολύ βασική.
Ο τρίτος στόχος είναι να χτίσουμε άλλους τρόπους αντί για έκρηξη
Η διαχείριση θυμού είναι δεξιότητα. Δεν γίνεται με μία φορά. Μέσα από τις δραστηριότητες που κάνουμε καθημερινά, όπως επανάληψη, ιστορίες, παιχνίδι ρόλων και μικρές πρακτικές, τα παιδιά μαθαίνουν να διαχειρίζονται τον θυμό.
Δραστηριότητες για τον θυμό στο νηπιαγωγείο (και στο σπίτι)
Λοιπόν, οι δραστηριότητες είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικές γιατί τα παιδιά μαθαίνουν καλύτερα μέσα από παιχνίδι. Τώρα, ας δούμε πρακτικές ιδέες που μπορούν να εφαρμοστούν και στο σχολείο και στο σπίτι.
Το “κουτί του θυμού”
Φτιάξαμε ένα κουτί όπου μέσα βάζουμε πράγματα που βοηθούν όταν ένα παιδί θυμώνει. Μπορεί να έχει μια μπαλίτσα, ένα μικρό βιβλίο, μια εικόνα με αναπνοές, ένα χαρτί για ζωγραφική ή μια κάρτα που λέει «σταματάω – αναπνέω – ζητάω βοήθεια». Το παιδί μαθαίνει ότι όταν θυμώνει, μπορεί να πάει στο κουτί για να ηρεμήσει.
Το κουτί δεν είναι τιμωρία. Είναι εργαλείο. Και όταν χρησιμοποιείται με σταθερότητα, βοηθά πολύ στην καθημερινή ζωή, γιατί γίνεται «γέφυρα» από τον θυμό προς τη ρύθμιση.
Ο “δράκος του θυμού”
Τα παιδιά αγαπούν τις ιστορίες. Μπορούμε να φτιάξουμε έναν δράκο που λέγεται Θυμός. Ο δράκος εμφανίζεται όταν κάτι δεν πάει όπως θέλουμε. Όμως ο δράκος δεν είναι κακός. Είναι δυνατός και χρειάζεται να μάθει να μικραίνει. Μπορεί να έχει το δικό του μαξιλάρι, όπου το παιδί μπορεί να χτυπήσει με ασφάλεια όταν νιώθει πολύ θυμό.
Όταν μιλήσαμε για τον δράκο, τα παιδιά συχνά καταλαβαίνουν καλύτερα ότι το συναίσθημα δεν είναι «εγώ είμαι κακός», αλλά «ο δράκος ήρθε και μπορώ να τον ηρεμήσω».
Το “μαξιλάρι ηρεμίας”
Ένα παιδί μπορεί να έχει ένα μαξιλάρι που το αγκαλιάζει όταν θυμώνει, ή να το πιέζει με τα χέρια. Η πίεση βοηθά το σώμα να ηρεμήσει. Αυτό είναι πολύ σημαντικό, γιατί η ρύθμιση δεν είναι μόνο λόγια. Είναι και σώμα.
Ζωγραφίζω τον θυμό
Ζητήστε από το παιδί να ζωγραφίσει πώς είναι ο θυμός. Είναι κόκκινος; Είναι μεγάλος; Είναι σαν μπάλα; Έτσι το παιδί αρχίζει να βλέπει το συναίσθημα ως κάτι που μπορεί να περιγράψει και όχι ως κάτι που το καταπίνει.
Το παιχνίδι “Τι μπορώ να κάνω όταν θυμώνω”
Φτιάξτε κάρτες με τρόπους:
- να πάρω βαθιές ανάσες
- να μετρήσω μέχρι το δέκα
- να ζητήσω βοήθεια
- να πάω στο κουτί
- να πιέσω το μαξιλάρι
- να πω «δεν μου άρεσε»
Κάθε φορά που θυμώνει το παιδί, ο ενήλικας δεν λέει απλώς «μη θυμώνεις», αλλά δείχνει έναν τρόπο και τον επαναλαμβάνει.
Η συνεργασία σχολείου και γονέων κάνει τη διαφορά
Όταν ο θυμός εμφανίζεται στο νηπιαγωγείο, είναι σημαντικό οι γονείς να μη νιώθουν ότι κατηγορούνται. Η συνεργασία είναι το κλειδί. Το σχολείο μπορεί να ενημερώσει τους γονείς για το πότε συμβαίνει, τι προηγείται και τι λειτουργεί. Είναι σημαντικό να μοιράζεστε τις εμπειρίες σας με τους εκπαιδευτικούς, ώστε να υπάρχει καλύτερη κατανόηση και υποστήριξη για το παιδί. Οι γονείς μπορούν να συνεχίσουν τις ίδιες στρατηγικές στο σπίτι. Όταν υπάρχει συνέπεια, το παιδί μαθαίνει πιο γρήγορα.
Πότε χρειάζεται περισσότερη υποστήριξη
Ο θυμός είναι φυσιολογικός. Όμως χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση όταν:
- οι εκρήξεις είναι πολύ συχνές και έντονες
- το παιδί δεν μπορεί να ηρεμήσει ακόμη και με υποστήριξη
- υπάρχει επιθετικότητα προς άλλα παιδιά συνέχεια
- ο θυμός επηρεάζει τη ζωή του παιδιού στο σχολείο και στο σπίτι
- υπάρχουν δυσκολίες λόγου, ρύθμισης ή αισθητηριακές δυσκολίες που φαίνεται να πυροδοτούν θυμό
Αν δοκιμάσαμε διάφορες τεχνικές και πήραμε μέτρα χωρίς αποτέλεσμα, τότε χρειάζεται περαιτέρω βοήθεια.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, ένας ειδικός μπορεί να βοηθήσει να γίνει καλύτερη κατανόηση των παραγόντων και να οργανωθεί ένα πιο στοχευμένο πλάνο διαχείρισης.
Θέλετε έναν πλήρη οδηγό;
Δείτε το αναλυτικό μας άρθρο για τη συναισθηματική ρύθμιση, το άγχος και τις δυσκολίες συμπεριφοράς, με ενδείξεις, αιτίες και πρακτικές στρατηγικές υποστήριξης για παιδιά και εφήβους:
https://upbility.gr/blogs/blog/synaisthimatiki-rythmisi-agxos-symperifora
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Ο θυμός στο νηπιαγωγείο είναι φυσιολογικός;
Ναι. Ο θυμός είναι φυσιολογικό συναίσθημα. Το ζητούμενο είναι να μάθει το παιδί τρόπους να τον εκφράζει χωρίς να βλάπτει τον εαυτό του ή τους άλλους.
Γιατί ένα παιδί θυμώνει με συνέχεια;
Συχνά γιατί δεν έχει ακόμη ικανότητα να ρυθμίσει τη ματαίωση, ή επειδή κουράζεται, υπερφορτώνεται ή δυσκολεύεται να εκφράσει με λόγια αυτό που νιώθει.
Πρέπει να το τιμωρώ όταν θυμώνει;
Η τιμωρία συνήθως δεν βοηθά να μάθουμε διαχείριση. Αυτό που βοηθά είναι η σταθερή οριοθέτηση και η εκμάθηση τρόπων ηρεμίας όταν το παιδί είναι έτοιμο.
Τι μπορώ να κάνω όταν το παιδί χτυπά;
Πρώτα ασφάλεια. Σταματάμε τη συμπεριφορά με ήρεμο αλλά σταθερό τρόπο. Μετά βοηθάμε το παιδί να ηρεμήσει και όταν είναι ήρεμο μιλάμε για άλλους τρόπους.
Πώς βοηθούν οι δραστηριότητες;
Οι δραστηριότητες βοηθούν γιατί το παιδί μαθαίνει μέσα από πράξη και όχι μέσα από κήρυγμα. Ένα κουτί, ένα μαξιλάρι, ένας δράκος ή μια ζωγραφιά γίνονται εργαλεία που το παιδί μπορεί να χρησιμοποιήσει όταν θυμώνει.
Πρωτότυπο περιεχόμενο από την ομάδα συγγραφής του Upbility. Απαγορεύεται η αναπαραγωγή αυτού του άρθρου, εν όλω ή εν μέρει, χωρίς αναφορά στον εκδότη.
Βιβλιογραφία
- Denham, S. A. (2014). Emotional Development in Young Children.
- Siegel, D. J., & Bryson, T. P. (2011). The Whole-Brain Child.
- Center on the Developing Child, Harvard University. Resources on self-regulation and executive function.
- Thompson, R. A. (2019). Emotion regulation in childhood development.
