Η διάσπαση προσοχής στο σπίτι είναι μια από τις πιο συχνές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι γονείς στην καθημερινή ζωή. Ένα παιδί μπορεί να ξεκινά μια δραστηριότητα, να αποσπάται από ερεθίσματα, να ξεχνά τι έκανε πριν, να αλλάζει συνεχώς κατεύθυνση ή να χρειάζεται συνεχή καθοδήγηση για να ολοκληρώσει κάτι απλό. Σε αρκετές περιπτώσεις αυτό έχει να κάνει με την ικανότητα αυτορρύθμισης, τη μνήμη εργασίας και τη διάρκεια που μπορεί να διατηρήσει στόχο, και όχι με έλλειψη προσπάθειας. Η αντιμετώπιση στο σπίτι δεν χρειάζεται να είναι συνεχής πίεση, αλλά οργάνωση, σαφείς οδηγίες και πρακτικές στρατηγικές που βοηθούν το παιδί να λειτουργεί καλύτερα, είτε πρόκειται για διάσπαση προσοχής γενικά είτε για διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας, δηλαδή ΔΕΠΥ.
Βασικά Σημεία–Κλειδιά
- Η διάσπαση προσοχής και η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής επηρεάζουν τη συμπεριφορά, τη συγκέντρωση και την καθημερινή ζωή, αλλά αντιμετωπίζονται πιο αποτελεσματικά με δομή και όχι με τιμωρία.
- Στο σπίτι, οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν με οργάνωση χώρου και χρόνου, σαφείς οδηγίες, ρουτίνα και μικρά βήματα, ώστε το παιδί να ολοκληρώνει δραστηριότητες και μελέτης.
- Όταν υπάρχουν έντονα συμπτώματα υπερκινητικότητας παρορμητικότητας ή δυσκολίες που επιμένουν, η διάγνωση και η σωστή θεραπεία βοηθούν στη βελτίωση και στο σχολείο και στο σπίτι.
Τι σημαίνει διάσπαση προσοχής και πότε σχετίζεται με ΔΕΠΥ
Η διάσπαση προσοχής στα παιδιά δεν εμφανίζεται πάντα με τον ίδιο τρόπο. Κάποια παιδιά μοιάζουν να «φεύγουν» εύκολα από μια εργασία, να χάνουν οδηγίες ή να ξεκινούν κάτι και να το αφήνουν στη μέση. Άλλα παιδιά δείχνουν έντονη υπερκινητικότητα ή παρορμητικότητα, μιλούν συνεχώς, σηκώνονται από την καρέκλα, διακόπτουν ή δυσκολεύονται να περιμένουν. Όταν αυτά τα χαρακτηριστικά είναι επίμονα και γενικευμένα, μπορεί να σχετίζονται με τη διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας, δηλαδή ΔΕΠΥ ή ΔΕΠ Υ.
Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε ότι η διάγνωση δεν μπαίνει επειδή ένα παιδί αποσπάται περιστασιακά. Η διάγνωση αφορά μοτίβο συμπτωμάτων που επηρεάζει τη λειτουργικότητα σε περισσότερα από ένα πλαίσια, όπως το σχολείο και το σπίτι. Γι’ αυτό, πριν καταλήξουμε σε συμπεράσματα, χρειάζεται κατανόηση της εικόνας, παρατήρηση στη διάρκεια του χρόνου και, όταν απαιτείται, αξιολόγηση.
Γιατί δυσκολεύεται ένα παιδί να συγκεντρωθεί στο σπίτι
Πολλές φορές, η δυσκολία συγκέντρωσης έχει να κάνει με τον τρόπο που το παιδί ρυθμίζει την προσοχή του και όχι με το αν θέλει να συνεργαστεί. Στο σπίτι υπάρχουν ερεθίσματα που δεν υπάρχουν στο σχολείο: παιχνίδια, συσκευές, θόρυβοι, κινήσεις άλλων ατόμων, αλλαγές ρουτίνας. Επίσης, η μελέτης στο σπίτι απαιτεί να οργανώσει το παιδί μόνο του τον χρόνο, τα βήματα και την προσπάθεια.
Εδώ εμπλέκεται η μνήμη εργασίας. Πολλά παιδιά με διάσπαση προσοχής ή με ΔΕΠΥ δυσκολεύονται να κρατήσουν στο μυαλό τους περισσότερες από μία οδηγίες, να θυμηθούν τι ακολουθεί μετά ή να επιστρέψουν εύκολα μετά από διακοπή. Αυτό δημιουργεί καθυστέρηση, απογοήτευση και συχνά ένταση με τους γονείς.
Αντιμετώπιση στο σπίτι: τι μπορούν να βοηθήσουν οι γονείς να κάνουν στην πράξη
Η αντιμετώπιση της διάσπασης προσοχής στο σπίτι βασίζεται σε τρεις άξονες: οργάνωση, σαφείς οδηγίες και διαχείριση της συμπεριφοράς με τρόπο που μειώνει το φορτίο.
Οργάνωση χώρου και περιορισμός ερεθισμάτων
Ο χώρος που διαβάζει ένα παιδί χρειάζεται να είναι απλός. Δεν χρειάζεται να είναι τέλειος, αλλά δεν πρέπει να είναι γεμάτος περισπασμούς. Αν υπάρχουν οθόνες, παιχνίδια ή πολλές οπτικές πληροφορίες, η προσοχή διασπάται πιο εύκολα. Ένα καθαρό τραπέζι και λίγα αντικείμενα μπροστά του βοηθούν σημαντικά στη βελτίωση της συγκέντρωσης.
Σαφείς οδηγίες και ένα βήμα τη φορά
Οι μεγάλες προφορικές οδηγίες είναι συχνά καταδικασμένες να χαθούν. Το παιδί μπορεί να ακούσει την πρώτη, αλλά να ξεχάσει τη δεύτερη. Είναι πιο αποτελεσματικό να δίνουμε μία οδηγία κάθε φορά και να ελέγχουμε ότι ολοκληρώθηκε. Αντί για «πήγαινε στο δωμάτιο, μάζεψε τα παιχνίδια και μετά έλα να διαβάσουμε», βοηθά το «πρώτα μάζεψε τα παιχνίδια, μετά θα σου πω το επόμενο».
Κατάτμηση εργασιών και στόχοι λίγων λεπτών
Πολλά παιδιά δεν αντέχουν να διαβάσουν 40 λεπτά συνεχόμενα. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορούν να διαβάσουν. Σημαίνει ότι χρειάζονται διαφορετική δομή. Μια καλή πρακτική είναι η δουλειά σε μικρά κομμάτια, για παράδειγμα 10–15 λεπτά και μετά διάλειμμα 2–3 λεπτά. Το παιδί μαθαίνει να αντέχει τη διάρκεια σταδιακά, χωρίς να καταρρέει.
Χρονόμετρο και οπτική σήμανση της προσπάθειας
Το χρονόμετρο βοηθά το παιδί να δει ότι η προσπάθεια έχει αρχή και τέλος. Αυτό μειώνει την αντίσταση και ενισχύει τη συνεργασία. Πολλά παιδιά με ελλειμματικής προσοχής έχουν δυσκολία στη διαχείριση χρόνου, άρα η οπτική οργάνωση μειώνει την αβεβαιότητα.
Διαχείριση της συμπεριφοράς με ενίσχυση και όχι με ένταση
Οι γονείς συχνά εγκλωβίζονται στο να κυνηγούν το αποτέλεσμα. Όμως αυτό που χρειάζεται ενίσχυση είναι η προσπάθεια και η διαδικασία. Όταν το παιδί κάνει ένα βήμα σωστά, χρειάζεται αναγνώριση. Ένα απλό «σε είδα που επέστρεψες μετά το διάλειμμα» χτίζει την ικανότητα αυτορρύθμισης περισσότερο από ένα «επιτέλους έκανες κάτι».
Όταν υπάρχει υπερκινητικότητα και παρορμητικότητα: τι αλλάζει
Στη ΔΕΠΥ, το προφίλ συχνά περιλαμβάνει υπερκινητικότητα παρορμητικότητας. Αυτό σημαίνει ότι το παιδί δεν δυσκολεύεται μόνο να συγκεντρωθεί, αλλά και να φρενάρει αντιδράσεις. Μπορεί να πετάγεται, να διακόπτει, να ξεκινά χωρίς να ακούσει όλη την οδηγία ή να θυμώνει εύκολα.
Σε αυτές τις περιπτώσεις βοηθά η προληπτική κίνηση πριν από απαιτήσεις, όπως μικρές δραστηριότητες που εκτονώνουν την ένταση. Επίσης βοηθά η μελέτης να γίνεται όταν το παιδί είναι πιο ξεκούραστο, και να μην ζητάμε πολλή συγκέντρωση στο τέλος μιας ήδη κουραστικής ημέρας. Η οργάνωση της καθημερινή ζωής παίζει καθοριστικό ρόλο στη βελτίωση.
Πότε χρειάζεται διάγνωση και θεραπεία
Όταν τα συμπτώματα είναι έντονα, επιμένουν και επηρεάζουν σταθερά το σχολείο, τη ζωή στο σπίτι και τις σχέσεις, είναι σημαντικό να γίνει διερεύνηση. Η διάγνωση δεν είναι «ταμπέλα». Είναι εργαλείο κατανόησης και σωστής υποστήριξης. Η θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει εκπαίδευση γονέων, παρέμβαση στο σχολείο, εργοθεραπεία ή ψυχοεκπαίδευση, και σε κάποιες περιπτώσεις φαρμακευτική υποστήριξη, πάντα με αξιολόγηση από ειδικό.
Η στόχευση δεν είναι να «ησυχάσει» το παιδί, αλλά να ενισχυθεί η λειτουργικότητα και να μειωθεί η καθημερινή ένταση.
Θέλετε έναν πλήρη οδηγό;
Δείτε το αναλυτικό μας άρθρο για τη ΔΕΠΥ, με συμπτώματα, αξιολόγηση και πρακτικές στρατηγικές για σπίτι και σχολείο:
https://upbility.gr/blogs/blog/depy-pliris-odigos
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Η διάσπαση προσοχής αντιμετωπίζεται στο σπίτι χωρίς ειδικό;
Σε αρκετές περιπτώσεις, ναι, όταν το πρόβλημα είναι ήπιο ή περιστασιακό. Η οργάνωση, οι σαφείς οδηγίες, τα μικρά βήματα και η σταθερή ρουτίνα μπορούν να βοηθήσουν πολύ. Όταν όμως τα συμπτώματα είναι έντονα και σταθερά, η υποστήριξη από ειδικό είναι χρήσιμη.
Η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής είναι το ίδιο με τη ΔΕΠΥ;
Η ΔΕΠΥ αφορά τη διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας. Σε κάποια παιδιά κυριαρχεί η απροσεξία, σε άλλα η υπερκινητικότητα και παρορμητικότητα, και σε άλλα συνδυάζονται.
Γιατί το παιδί μπορεί να συγκεντρωθεί στο παιχνίδι αλλά όχι στο διάβασμα;
Το παιχνίδι είναι άμεσα ανταποδοτικό και το παιδί παίρνει συνεχώς ερεθίσματα. Το διάβασμα απαιτεί προσπάθεια, μνήμη εργασίας και αυτορρύθμιση. Αυτό δεν είναι τεμπελιά. Είναι διαφορά στο είδος της προσοχής που ζητείται.
Τι μπορώ να κάνω όταν δεν ακούει οδηγίες;
Δώστε μία οδηγία κάθε φορά, σε απλό λόγο, και ζητήστε επιβεβαίωση. Αν είναι δυνατό, χρησιμοποιήστε οπτικά βοηθήματα, όπως μικρό σημείωμα με τα βήματα.
Πόσα λεπτά πρέπει να διαβάζει ένα παιδί με διάσπαση προσοχής;
Δεν υπάρχει ίδιος χρόνος για όλα τα παιδιά. Η καλύτερη στρατηγική είναι να ξεκινήσετε με λίγα λεπτά, όπως 10–15, και να αυξάνετε σταδιακά. Η σταθερότητα και η επιτυχία είναι πιο σημαντικές από την ποσότητα.
Πότε πρέπει να αναζητήσω αξιολόγηση για τη διάγνωση;
Όταν η διάσπαση προσοχής, η υπερκινητικότητα ή η παρορμητικότητα επηρεάζουν σημαντικά τη λειτουργικότητα στο σχολείο και στο σπίτι, όταν το παιδί δυσκολεύεται να ολοκληρώσει δραστηριότητες, και όταν η συμπεριφορά δημιουργεί συχνά ένταση ή απογοήτευση.
Πρωτότυπο περιεχόμενο από την ομάδα συγγραφής του Upbility. Απαγορεύεται η αναπαραγωγή αυτού του άρθρου, εν όλω ή εν μέρει, χωρίς αναφορά στον εκδότη.
Βιβλιογραφία
- Barkley, R. A. (2013). Taking Charge of ADHD.
- Diamond, A. (2013). Executive Functions. Annual Review of Psychology.
- Dawson, P., & Guare, R. (2018). Executive Skills in Children and Adolescents.
- Sonuga-Barke, E. J. S., et al. (2013). Nonpharmacological interventions for ADHD. American Journal of Psychiatry.
- Center on the Developing Child, Harvard University. Resources on executive function and self-regulation.
