Ένα παιδί μπορεί να δυσκολεύεται κοινωνικά χωρίς αυτό να είναι πάντα εμφανές με τον ίδιο τρόπο. Κάποια παιδιά αποσύρονται, μένουν «στην άκρη» και αποφεύγουν να συμμετέχουν. Άλλα προσπαθούν να πλησιάσουν, αλλά οι αλληλεπιδράσεις τους δεν εξελίσσονται ομαλά: μπορεί να μιλούν απότομα, να διακόπτουν, να παρεξηγούνται ή να νιώθουν ότι «κανείς δεν τα θέλει». Συχνά, το αποτέλεσμα είναι ένα παιδί που επιστρέφει από το σχολείο κουρασμένο, απογοητευμένο ή σιωπηλό, και ένα σπίτι που ψάχνει να καταλάβει τι συμβαίνει.
Το άρθρο αυτό εξετάζει πώς μπορούμε να ενισχύσουμε την αυτοεκτίμηση ενός παιδιού που δυσκολεύεται κοινωνικά, όχι με γενικές παραινέσεις («μην σε νοιάζει»), αλλά με τρόπους που χτίζουν πραγματική αίσθηση ικανότητας, ασφάλειας και κοινωνικής αυτοπεποίθησης. Στόχος είναι να κατανοήσουμε τη σχέση κοινωνικής δυσκολίας και αυτοεκτίμησης και να οργανώσουμε υποστήριξη που βοηθά το παιδί να νιώθει ότι μπορεί να ανήκει — ακόμα κι αν ο δρόμος είναι πιο απαιτητικός.
Βασικά Σημεία–Κλειδιά
- Οι κοινωνικές δυσκολίες δεν είναι πάντα «χαρακτήρας»· συχνά σχετίζονται με δεξιότητες, ρύθμιση και εμπειρίες.
- Η αυτοεκτίμηση χτίζεται όταν το παιδί βιώνει επιτυχία, αποδοχή και κατανόηση, όχι όταν απλώς «παρηγορείται».
- Το παιδί χρειάζεται ενήλικες που αναγνωρίζουν το βίωμα χωρίς να το ακυρώνουν και που διδάσκουν κοινωνικές δεξιότητες με τρόπο συγκεκριμένο. Ένα υποστηρικτικό και ασφαλές περιβάλλον είναι καθοριστικό για την ενίσχυση της αυτοεκτίμησης του παιδιού σας.
Τι σημαίνει «δυσκολεύεται κοινωνικά» στην πράξη
Η κοινωνική δυσκολία δεν είναι μόνο η ντροπαλότητα. Μπορεί να εμφανίζεται με πολλούς τρόπους:
- Το παιδί δεν ξέρει πώς να μπει σε μια ομάδα παιχνιδιού.
- Μένει δίπλα, παρατηρεί, αλλά δεν βρίσκει «πότε» και «πώς» να συμμετέχει.
- Μπορεί να μιλά πολύ, να διακόπτει ή να μονοπωλεί, χωρίς να καταλαβαίνει ότι αυτό κουράζει τους άλλους.
- Μπορεί να παρερμηνεύει τα σήματα των συνομηλίκων, να μην πιάνει το χιούμορ ή να παίρνει τα πάντα κυριολεκτικά.
- Μπορεί να έχει έντονες αντιδράσεις όταν απορρίπτεται ή όταν χάνει ένα παιχνίδι, κάτι που δυσκολεύει την αποδοχή από την ομάδα.
- Μπορεί να προσπαθεί πολύ, αλλά να κάνει λάθη στην αλληλεπίδραση, με αποτέλεσμα να βιώνει επαναλαμβανόμενες μικρές απορρίψεις. Η συνεχής προσπάθεια, ακόμα και χωρίς άμεση επιτυχία, είναι σημαντική για την ανάπτυξη δεξιοτήτων, αλλά η επαναλαμβανόμενη κριτική από τους συνομηλίκους μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την αυτοεκτίμηση του παιδιού.
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, το παιδί δεν βιώνει απλώς «λίγη δυσκολία»· βιώνει ένα συνεχές μήνυμα ότι ο κοινωνικός κόσμος είναι ένα πεδίο στο οποίο δεν ξέρει τους κανόνες ή δεν μπορεί να τους ακολουθήσει με φυσικότητα. Και αυτό έχει άμεση επίδραση στην αυτοεκτίμηση, γιατί το αίσθημα «ανήκω» είναι θεμέλιο της ανάπτυξης.
Πώς επηρεάζουν οι κοινωνικές δυσκολίες την αυτοεκτίμηση
Η αυτοεκτίμησή του διαμορφώνεται μέσα από την αίσθηση ικανότητας, αξίας και αποδοχής που λαμβάνει από το περιβάλλον του. Η αποτυχία στις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις είναι ένα φυσικό μέρος της διαδικασίας μάθησης και μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία για ανάπτυξη, ενισχύοντας την ανθεκτικότητα και την αυτοπεποίθηση του παιδιού. Ένα παιδί μπορεί να έχει αυτοπεποίθηση σε γνωστικούς τομείς, αλλά να νιώθει βαθιά ανασφάλεια κοινωνικά. Και επειδή οι κοινωνικές σχέσεις είναι κεντρικές στην παιδική ηλικία, η κοινωνική δυσκολία μπορεί να λειτουργήσει σαν φακός που χρωματίζει την εικόνα του εαυτού.
Από τις εμπειρίες στην εσωτερική αφήγηση
Τα παιδιά δεν αξιολογούν τον εαυτό τους με αφηρημένους όρους. Τον αξιολογούν μέσα από εμπειρίες. Όταν ένα παιδί προσπαθεί να πλησιάσει και απορρίπτεται, όταν δεν το καλούν σε παιχνίδι, όταν γελούν μαζί του ή όταν νιώθει ότι δεν ταιριάζει, αρχίζει να σχηματίζει συμπεράσματα:
- «Δεν με θέλουν.»
- «Είμαι περίεργος.»
- «Δεν είμαι καλός φίλος.»
- «Δεν αξίζω.»
Μπορείτε να βοηθήσετε το παιδί να ενισχύσει την αυτογνωσία και την αυτοεκτίμησή του, ενθαρρύνοντάς το να δημιουργήσει μια λίστα με τα θετικά του στοιχεία ή τις μικρές και μεγάλες επιτυχίες του.
Αυτά τα συμπεράσματα δεν είναι απλώς σκέψεις. Γίνονται σταδιακά πεποιθήσεις. Και οι πεποιθήσεις διαμορφώνουν συμπεριφορά: το παιδί μπορεί να αποσύρεται, να παραιτείται ή να αντιδρά αμυντικά.
Ο φαύλος κύκλος αποφυγής και χαμηλής αυτοεκτίμησης
Όσο μειώνεται η αυτοεκτίμηση, το παιδί προσπαθεί λιγότερο ή προσπαθεί με μεγαλύτερη ένταση και άγχος. Αυτό κάνει τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις πιο δύσκολες, με αποτέλεσμα νέες αποτυχίες. Έτσι δημιουργείται ένας κύκλος:
Δυσκολία → Απόρριψη/παρεξήγηση → Απογοήτευση → Αποφυγή ή ένταση → Νέα δυσκολία.
Είναι καλό να αναγνωρίζονται και τα μικρά θετικά βήματα ή οι καλές προσπάθειες του παιδιού, καθώς κάθε πρόοδος συμβάλλει στην ενίσχυση της αυτοεκτίμησης.
Η υποστήριξη χρειάζεται να σπάσει αυτό τον κύκλο, όχι να τον επιβεβαιώσει.
Αυτοπεποίθηση και Ευτυχία: Γιατί η κοινωνική αυτοπεποίθηση συνδέεται με την ευημερία του παιδιού
Η αυτοπεποίθηση αποτελεί θεμέλιο για την ευτυχία και την ευημερία στα παιδιά. Όταν ένα παιδί νιώθει σίγουρο για τον εαυτό του, μπορεί να αντιμετωπίσει με θάρρος τις προκλήσεις της ζωής και να διαχειριστεί τις δυσκολίες με θετική στάση. Η αυτοπεποίθηση δίνει στα παιδιά τη δύναμη να δοκιμάζουν νέα πράγματα, να κάνουν λάθη χωρίς φόβο και να μαθαίνουν από τις εμπειρίες τους. Αυτό τα βοηθά να αναπτύξουν υγιείς σχέσεις με τους άλλους, να εκφράζουν τις ανάγκες και τα συναισθήματά τους και να χτίζουν μια σταθερή αίσθηση αξίας.
Οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί παίζουν καθοριστικό ρόλο στην ενίσχυση της αυτοπεποίθησης των παιδιών, προσφέροντας αναγνώριση, ενθάρρυνση και θετική ανατροφοδότηση. Όταν τα παιδιά λαμβάνουν υποστήριξη και αποδοχή, νιώθουν ότι ανήκουν και ότι οι προσπάθειές τους έχουν αξία. Αυτό ενισχύει τη θετική τους εικόνα και τα βοηθά να αναπτύξουν μια στάση ζωής γεμάτη αισιοδοξία και αυτοπεποίθηση.
Η κοινωνική αυτοπεποίθηση, δηλαδή η ικανότητα να σχετίζονται με τους άλλους με άνεση και ασφάλεια, είναι εξίσου σημαντική. Ένα παιδί που νιώθει ότι μπορεί να επικοινωνήσει, να συνεργαστεί και να εκφραστεί μέσα σε μια ομάδα, έχει περισσότερες πιθανότητες να είναι ευτυχισμένο και να απολαμβάνει τη ζωή του. Η ανάπτυξη της αυτοπεποίθησης δεν είναι μόνο προσωπικό όφελος, αλλά επηρεάζει θετικά και τις σχέσεις του παιδιού με τους άλλους, ενισχύοντας την κοινωνική του ένταξη και την αίσθηση ευημερίας.
Τι ΔΕΝ βοηθά, παρότι συχνά λέγεται με καλή πρόθεση
Πριν περάσουμε στο «τι βοηθά», είναι σημαντικό να δούμε τι συχνά γίνεται, αλλά τελικά δεν ενισχύει την αυτοεκτίμηση. Αντί για αυτές τις αναποτελεσματικές πρακτικές, ενθαρρύνετε το παιδί με θετικό και υποστηρικτικό τρόπο, ώστε να νιώσει σιγουριά και να αναπτύξει μια υγιή αυτοεικόνα.
«Μην σε νοιάζει τι λένε οι άλλοι»
Αν είστε γονέας που ανησυχεί για το πώς να ενισχύσετε την αυτοεκτίμηση ενός παιδιού που δυσκολεύεται κοινωνικά, είναι σημαντικό να προσέχετε τις φράσεις που χρησιμοποιείτε.
Αυτή η φράση μπορεί να ακούγεται ενδυναμωτική, αλλά για ένα παιδί που πονάει κοινωνικά, λειτουργεί σαν ακύρωση. Το παιδί δεν χρειάζεται να μάθει να μην το νοιάζει. Χρειάζεται να μάθει ότι το βίωμά του είναι κατανοητό και ότι υπάρχουν τρόποι να νιώσει πιο ασφαλές.
«Πήγαινε και παίξε μαζί τους» (χωρίς καθοδήγηση)
Ένα παιδί που δυσκολεύεται κοινωνικά δεν χρειάζεται απλώς εντολή. Χρειάζεται στρατηγική. Αν το στείλουμε ξανά και ξανά «να πάει», χωρίς να του διδάξουμε πώς να μπει, πώς να ξεκινήσει, πώς να διαχειριστεί τη δυσκολία, απλώς το εκθέτουμε σε νέες αποτυχίες.
Δώστε στο παιδί ευκαιρίες να εξασκηθεί σε κοινωνικές δεξιότητες με τη δική σας υποστήριξη, ώστε να νιώσει ασφάλεια και να ενισχύσει σταδιακά την αυτοεκτίμησή του.
«Εσύ φταις που δεν έχεις φίλους» ή «είσαι πολύ ευαίσθητος»
Αυτές οι φράσεις τραυματίζουν. Η αυτοεκτίμηση χτίζεται όταν το παιδί νιώθει ότι δεν είναι «λάθος» ως άνθρωπος, ακόμα κι αν χρειάζεται να μάθει δεξιότητες.
Ως οικογένεια, είναι σημαντικό να στηρίζουμε τα παιδιά μας και να αποφεύγουμε αρνητικές ετικέτες, ώστε να ενισχύουμε συλλογικά την αυτοπεποίθηση και τη θετική τους εικόνα.
Υπερπροστασία και «σωσίματα»
Η υπερπροστασία έχει καλή πρόθεση: να μην πονέσει το παιδί. Όμως, αν ο ενήλικας παρεμβαίνει συνέχεια, οργανώνει τις σχέσεις ή «μιλά αντί του παιδιού», το παιδί μαθαίνει ότι δεν μπορεί μόνο του. Αυτό δεν ενισχύει την αυτοεκτίμηση. Την αποδυναμώνει. Αφήστε το παιδί να δοκιμάσει μόνο του, να βιώσει εμπειρίες και να μάθει από τα λάθη του, ώστε να αναπτύξει αυτοπεποίθηση και αυτονομία.
Πώς να ενισχύσετε την αυτοεκτίμηση στην πράξη: στρατηγικές που χτίζουν πραγματική ικανότητα
Η αυτοεκτίμηση ενός παιδιού με κοινωνικές δυσκολίες δεν χτίζεται με γενικές ενθαρρύνσεις. Οι παρακάτω στρατηγικές αποτελούν πρακτικές συμβουλές για την ενίσχυση της αυτοεκτίμησης, ειδικά για γονείς και εκπαιδευτικούς που στηρίζουν παιδιά με κοινωνικές προκλήσεις. Χτίζεται όταν το παιδί βιώνει τρία βασικά πράγματα:
- κατανόηση και αποδοχή,
- συγκεκριμένη μάθηση κοινωνικών δεξιοτήτων,
- μικρές, ελεγχόμενες εμπειρίες επιτυχίας.
Αναγνωρίστε το βίωμα χωρίς να το διορθώνετε
Πολλά παιδιά δεν μιλούν για τις κοινωνικές δυσκολίες γιατί νιώθουν ντροπή. Αν ο ενήλικας απαντήσει με λύσεις πριν ακούσει, το παιδί μπορεί να κλείσει.
Αντί για: «Δεν είναι τίποτα», δοκιμάστε: «Ακούγεται ότι αυτό σε στενοχώρησε. Θες να μου πεις τι έγινε;»
Η αναγνώριση του βιώματος δεν σημαίνει ότι συμφωνείτε με κάθε ερμηνεία του παιδιού. Σημαίνει ότι του δείχνετε ότι το συναίσθημά του είναι πραγματικό και αξίζει χώρο.
Τέτοιες φράσεις μπορείτε να τις δοκιμάσετε στην καθημερινή επικοινωνία με το παιδί, ώστε να ενισχύσετε την ανοιχτή και υποστηρικτική σχέση σας.
Βάλτε όνομα στη δυσκολία χωρίς να βάλετε ταμπέλα στο παιδί
Ένα παιδί χρειάζεται να καταλάβει ότι το πρόβλημα είναι δεξιότητα, όχι ταυτότητα.
«Μερικές φορές είναι δύσκολο να καταλάβουμε πότε θέλει κάποιος να παίξει ή πότε κουράζεται. Αυτό είναι μια δεξιότητα που μπορείς να μάθεις.»
Η διαφορά είναι κρίσιμη: Δεν λέμε «εσύ είσαι κοινωνικά αδύναμος». Λέμε «υπάρχουν κοινωνικοί κανόνες που δεν είναι πάντα ξεκάθαροι και μπορούμε να τους μάθουμε».
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι και εμείς ως γονείς χρειάζεται να δουλεύουμε με τον εαυτό μας, ώστε να κατανοούμε καλύτερα τις ανάγκες και τις δυσκολίες του παιδιού μας.
Εστιάστε σε “μικρούς στόχους” και όχι στη γενική ιδέα «βρες φίλους»
Το «βρες φίλους» είναι ένας ασαφής και πιεστικός στόχος. Αντίθετα, οι μικροί στόχοι είναι μετρήσιμοι και εφικτοί:
- να πει «μπορώ να παίξω μαζί σας;»
- να κάνει μια ερώτηση σε ένα παιδί
- να αντέξει να περιμένει τη σειρά του
- να μείνει σε ένα παιχνίδι για 5 λεπτά
- να δώσει έναν θετικό σχολιασμό («ωραίο αυτό που έκανες»)
Είναι σημαντικό οι γονείς να λειτουργούν ως παράδειγμα, δείχνοντας στο παιδί πώς θέτουν και πετυχαίνουν και οι ίδιοι μικρούς στόχους στην καθημερινότητά τους.
Η αυτοεκτίμηση χτίζεται από την εμπειρία «το κατάφερα», όχι από την ιδέα «πρέπει να έχω φίλους».
Διδάξτε κοινωνικές δεξιότητες όπως θα διδάσκατε ανάγνωση ή ποδήλατο
Τα παιδιά που δυσκολεύονται κοινωνικά συχνά χρειάζονται ρητή διδασκαλία. Διδάξτε στο παιδί σας κοινωνικές δεξιότητες με υπομονή και συνέπεια. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει:
- μοντελοποίηση: «Αν θες να μπεις στο παιχνίδι, μπορείς να πεις…»
- πρόβες ρόλων: μικρές σκηνές στο σπίτι, χωρίς πίεση
- διάβασμα κοινωνικών σημάτων: πώς φαίνεται όταν κάποιος θέλει να παίξει ή όταν θέλει χώρο
- αντιμετώπιση απόρριψης: τι κάνουμε αν πει κάποιος “όχι”
Το κρίσιμο εδώ είναι να μη γίνει το παιδί «project». Να γίνει προπόνηση δεξιοτήτων μέσα σε ένα πλαίσιο αποδοχής.
Ενισχύστε την “κοινωνική αυτοπεποίθηση” μέσω ενός ασφαλούς παιδιού-γέφυρα
Πολλά παιδιά δυσκολεύονται σε μεγάλες ομάδες. Αλλά μπορούν να τα καταφέρουν καλύτερα σε σχέση 1–1. Συχνά βοηθά να εντοπιστεί ένα παιδί με πιο φιλικό και σταθερό προφίλ και να οργανωθεί ένα σύντομο ραντεβού παιχνιδιού.
Η μικρή, ασφαλής εμπειρία σχέσης είναι ισχυρότερη για την αυτοεκτίμηση από την έκθεση σε έντονο κοινωνικό χάος. Η ενίσχυση της αυτοεκτίμησης του παιδιού σας μπορεί να επιτευχθεί μέσα από ασφαλείς και υποστηρικτικές σχέσεις, που του προσφέρουν αίσθηση αποδοχής και ασφάλειας.
Δημιουργήστε κοινωνικές εμπειρίες μέσω ενδιαφερόντων και όχι «υποχρέωσης»
Τα παιδιά συνδέονται καλύτερα όταν μοιράζονται κοινό ενδιαφέρον. Αντί να πιέζουμε το παιδί να πάει σε πάρτι όπου δεν ξέρει πώς να κινηθεί, μπορεί να είναι πιο βοηθητικό να συμμετέχει σε:
- μικρή ομάδα δραστηριότητας (π.χ. τέχνη, ρομποτική, μουσική)
- αθλητική ομάδα με δομή
- θεατρικό εργαστήριο
- ομάδα παιχνιδιών με κανόνες
Ενθαρρύνετε το παιδί να δοκιμάσει ένα νέο ενδιαφέρον ή δραστηριότητα, ώστε να ανακαλύψει νέες πτυχές του εαυτού του και να ενισχύσει την αυτοπεποίθησή του μέσα από καινοτόμες κοινωνικές εμπειρίες.
Οι δομημένες δραστηριότητες μειώνουν την αβεβαιότητα και βοηθούν το παιδί να βρει ρόλο.
Προστατέψτε την αυτοεκτίμηση από τη ντροπή: μην διορθώνετε μπροστά σε άλλους
Ένα παιδί που δυσκολεύεται κοινωνικά είναι ήδη ευάλωτο στη ντροπή. Αν ο γονέας διορθώνει δημόσια («μη μιλάς έτσι», «δεν λέγεται αυτό»), η αυτοεκτίμηση δέχεται ισχυρό πλήγμα. Προσπαθήστε να προστατεύετε τα παιδιά σας από δημόσια ντροπή και να διορθώνετε με διακριτικότητα.
Οι διορθώσεις γίνονται καλύτερα ιδιωτικά και με ουδέτερο τρόπο: «Θέλω να σου πω κάτι που μπορεί να σε βοηθήσει την επόμενη φορά…»
Βοηθήστε το παιδί να διαχωρίσει την απόρριψη από την αξία του
Η απόρριψη πονάει. Το ζητούμενο δεν είναι να μην πονάει, αλλά να μην μετατρέπεται σε ταυτότητα.
Είναι σημαντικό να δείχνουμε στα παιδιά μας ότι η αξία τους δεν εξαρτάται από την αποδοχή των άλλων.
«Το ότι αυτό το παιδί δεν ήθελε να παίξει σήμερα δεν σημαίνει ότι δεν αξίζεις. Σημαίνει ότι δεν ταίριαξε αυτή τη στιγμή. Μπορούμε να σκεφτούμε τι άλλο μπορείς να κάνεις.»
Αυτό χτίζει ψυχική ανθεκτικότητα: να αντέχει την απογοήτευση χωρίς να καταρρέει.
Χτίστε “δυνατά σημεία” που λειτουργούν ως πυρήνας αυτοεκτίμησης
Ένα παιδί με κοινωνικές δυσκολίες δεν πρέπει να ταυτιστεί μόνο με αυτή τη δυσκολία. Χρειάζεται το μήνυμα ότι έχει αξία και ικανότητες πέρα από τον κοινωνικό τομέα.
Η ενίσχυση ενός δυνατού πεδίου (τέχνη, κατασκευές, γνώση, μουσική, αθλητισμός) δεν είναι «αντιπερισπασμός». Είναι το θεμέλιο μιας σταθερής αυτοεικόνας: «Έχω κάτι στο οποίο είμαι καλός». Όταν αυτή η εικόνα είναι ισχυρή, οι κοινωνικές δυσκολίες δεν καταστρέφουν την αυτοεκτίμηση.
Ο ρόλος του παιδιού στην ανάπτυξη της αυτοπεποίθησης: Ενίσχυση της ενεργητικής συμμετοχής και της αυτογνωσίας
Η ανάπτυξη της αυτοπεποίθησης δεν είναι μόνο αποτέλεσμα της υποστήριξης από τους γονείς ή τους εκπαιδευτικούς· το ίδιο το παιδί έχει ενεργό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία. Όταν ένα παιδί συμμετέχει ενεργά σε δραστηριότητες, παίρνει πρωτοβουλίες και δοκιμάζει νέες εμπειρίες, χτίζει σταδιακά μια αίσθηση ικανότητας και ελέγχου στη ζωή του. Αυτή η ενεργητική συμμετοχή το βοηθά να ανακαλύψει τα δυνατά του σημεία, να μάθει από τα λάθη του και να αναπτύξει αυτοεκτίμηση.
Η αυτογνωσία είναι επίσης καθοριστική για την αυτοπεποίθηση του παιδιού. Όταν το παιδί μαθαίνει να αναγνωρίζει τα συναισθήματά του, να κατανοεί τις σκέψεις και τις αντιδράσεις του, μπορεί να διαχειρίζεται καλύτερα τις προκλήσεις και να παίρνει πιο συνειδητές αποφάσεις. Οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί μπορούν να ενισχύσουν την αυτογνωσία στα παιδιά, ενθαρρύνοντάς τα να μιλούν για τα συναισθήματά τους, να εκφράζουν τις σκέψεις τους και να αναστοχάζονται πάνω στις εμπειρίες τους.
Δίνοντας χώρο στο παιδί να συμμετέχει ενεργά και να αναπτύσσει αυτογνωσία, του προσφέρουμε τα εφόδια για μια θετική αυτοεικόνα και ενισχύουμε την αυτοπεποίθησή του. Έτσι, το παιδί μαθαίνει να εμπιστεύεται τον εαυτό του, να αναγνωρίζει την αξία του και να αντιμετωπίζει τη ζωή με σιγουριά και αισιοδοξία.
Πώς φαίνεται στο σχολείο και πώς μπορεί να βοηθήσει το πλαίσιο
Το σχολείο είναι συχνά το βασικό πεδίο κοινωνικής εμπειρίας. Ένα παιδί μπορεί να δυσκολεύεται ιδιαίτερα σε:
- διαλείμματα (λιγότερη δομή)
- ομαδικές εργασίες
- παιχνίδια με κανόνες που αλλάζουν
- κοινωνικά “υπονοούμενα” και χιούμορ
Είναι σημαντικό οι εκπαιδευτικοί να βλέπουν πέρα από την επιφάνεια. Ένα παιδί που αποσύρεται δεν είναι απαραίτητα «ήσυχο»· μπορεί να είναι παιδί που δεν ξέρει πώς να μπει. Ένα παιδί που διακόπτει δεν είναι απαραίτητα «αγενές»· μπορεί να μην καταλαβαίνει τον ρυθμό της συζήτησης.
Χρήσιμες παρεμβάσεις στο σχολείο περιλαμβάνουν:
- επιλογή “συμμαθητή-υποστήριξης” για ομαδικές εργασίες
- μικρές δομημένες ομάδες στο διάλειμμα
- διδασκαλία κοινωνικών κανόνων μέσα από παραδείγματα
- έγκαιρη παρέμβαση σε εκφοβισμό ή αποκλεισμό
Πότε χρειάζεται πιο συστηματική υποστήριξη
Οι κοινωνικές δυσκολίες υπάρχουν σε ένα φάσμα. Όμως, είναι σημαντικό να αναζητηθεί πιο οργανωμένη βοήθεια όταν:
- το παιδί βιώνει συστηματικό αποκλεισμό ή εκφοβισμό,
- υπάρχει έντονη απομόνωση και αποφυγή κοινωνικών καταστάσεων,
- η αυτοεκτίμηση έχει επηρεαστεί σημαντικά (“είμαι άχρηστος”, “κανείς δεν με θέλει”),
- υπάρχουν έντονες εκρήξεις ή απορρύθμιση σε κοινωνικές δυσκολίες,
- υπάρχει υποψία νευροαναπτυξιακών δυσκολιών (π.χ. ΔΑΦ, ΔΕΠΥ), άγχους ή δυσκολιών κοινωνικής επικοινωνίας.
Η παρέμβαση δεν έχει στόχο να «κάνει το παιδί κοινωνικό». Έχει στόχο να το βοηθήσει να νιώθει ασφάλεια, να κατανοεί τους κοινωνικούς κανόνες και να βιώνει σχέσεις που δεν το πληγώνουν.
Συμπεράσματα
Η αυτοεκτίμηση ενός παιδιού που δυσκολεύεται κοινωνικά δεν ενισχύεται με γενικές παρηγοριές ή με πίεση να «προσπαθήσει περισσότερο». Ενισχύεται όταν το παιδί νιώθει ότι ο ενήλικας το καταλαβαίνει, όταν μαθαίνει συγκεκριμένες κοινωνικές δεξιότητες και όταν βιώνει μικρές, ασφαλείς εμπειρίες επιτυχίας και σύνδεσης.
Το πιο σημαντικό μήνυμα που μπορεί να πάρει ένα τέτοιο παιδί δεν είναι ότι «όλα θα είναι εύκολα». Είναι ότι δεν είναι μόνο του σε αυτό. Ότι η δυσκολία δεν είναι ελάττωμα χαρακτήρα, αλλά πεδίο μάθησης. Και ότι μπορεί να ανήκει — με τον δικό του τρόπο, στον δικό του χρόνο, με τους σωστούς ανθρώπους δίπλα του.
Θέλετε έναν πλήρη οδηγό;
Δείτε το αναλυτικό μας άρθρο για τις κοινωνικές δεξιότητες και την κοινή εμπλοκή, με παραδείγματα δυσκολιών, τρόπους ενίσχυσης και πρακτικές στρατηγικές στο σπίτι και στο σχολείο:
https://upbility.gr/blogs/blog/oinonikes-dexiotites
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Είναι φυσιολογικό να μην έχει φίλους ένα παιδί;
Σε κάποιες φάσεις είναι φυσιολογικό, ειδικά αν αλλάζει σχολείο ή αν η ομάδα συνομηλίκων δεν ταιριάζει. Όταν όμως η απομόνωση είναι επίμονη και συνοδεύεται από έντονη θλίψη ή χαμηλή αυτοεκτίμηση, χρειάζεται περισσότερη προσοχή.
Πρέπει να το πιέζω να κοινωνικοποιηθεί;
Η πίεση συνήθως αυξάνει το άγχος. Βοηθά περισσότερο η σταδιακή έκθεση σε μικρές, δομημένες κοινωνικές εμπειρίες, μαζί με διδασκαλία δεξιοτήτων.
Αν το παιδί απορρίπτεται, τι να του πω;
Πρώτα αναγνώριση του συναισθήματος, μετά αποσαφήνιση ότι η απόρριψη δεν καθορίζει την αξία του. Έπειτα, μια πρακτική σκέψη για την επόμενη φορά: «Θες να δούμε τι θα μπορούσες να κάνεις αλλιώς ή με ποιον άλλον θα μπορούσες να παίξεις;»
Πώς θα καταλάβω αν χρειάζεται βοήθεια από ειδικό;
Αν η κοινωνική δυσκολία είναι έντονη και διαρκής, αν υπάρχει απορρύθμιση, άγχος, εκφοβισμός ή σημαντική επίδραση στην αυτοεκτίμηση, η βοήθεια από ειδικό μπορεί να προσφέρει σαφή στόχευση και προστασία.
Πρωτότυπο περιεχόμενο από την ομάδα συγγραφής του Upbility. Απαγορεύεται η αναπαραγωγή αυτού του άρθρου, εν όλω ή εν μέρει, χωρίς αναφορά στον εκδότη.
Βιβλιογραφία
- Rubin, K. H., Bukowski, W. M., & Parker, J. G. (2006). Peer interactions, relationships, and groups.
- Harter, S. (2012). The Construction of the Self: Developmental and Sociocultural Foundations.
- Crick, N. R., & Dodge, K. A. (1994). A review and reformulation of social information-processing mechanisms.
- Denham, S. A. (2006). Social-emotional competence as support for school readiness.
- American Psychological Association (APA). Resources on child social development and self-esteem.
