Εναντιωματική Προκλητική Διαταραχή / Oppositional Defiant Disorder - ODD

Όλα τα παιδιά είναι αντιδραστικά, ειδικά όταν κουράζονται,  όταν πεινάνε, όταν αγχώνονται ή  όταν  αναστατώνονται. Μπορούν να αντικρούσουν, να αντιμιλήσουν και να αψηφήσουν τους γονείς, τους δασκάλους και άλλους ενήλικες. Η εναντιωματική συμπεριφορά είναι ένα φυσιολογικό μέρος της ανάπτυξης των παιδιών ηλικίας δύο, τριών ετών έως και την πρώιμη εφηβεία. Ωστόσο, η προκλητική μη συνεργατική και εχθρική συμπεριφορά γίνεται σοβαρή ανησυχία όταν είναι τόσο συχνή και συνεπής που ξεχωρίζει σε σύγκριση με άλλα παιδιά της ίδιας ηλικίας και αναπτυξιακού επιπέδου και όταν επηρεάζει την κοινωνική, οικογενειακή και ακαδημαϊκή ζωή του παιδιού.

Η εναντιωματική προκλητική διαταραχή (ODD) είναι μία συμπεριφοριστική διαταραχή που οδηγεί σε ανυπακοή και θυμό κατά των προσώπων που επιβάλλουν εξουσία και μπορεί να επηρεάσει την προσωπική ζωή, τη σχολική απόδοση, καθώς και την κοινωνική ζωή του ατόμου.

 

Συμπτώματα:

  • Συχνά ξεσπάσματα οργής
  • Συχνές συγκρούσεις με ενήλικες
  • Συχνά αμφισβητεί κανόνες
  • Ενεργή περιφρόνηση και άρνηση συμμόρφωσης με αιτήματα και κανόνες ενηλίκων
  • Σκόπιμες προσπάθειες να ενοχλήσει ή να αναστατώσει τους ανθρώπους
  • Κατηγορεί τους άλλους για τα λάθη ή την κακή συμπεριφορά του
  • Συχνά είναι ευερέθιστο ή ενοχλείται εύκολα από άλλους                   
  • Συχνά χάνει την ψυχραιμία του ή έχει εκρήξεις θυμού                  
  • Όταν είναι αναστατωμένο πληγώνει
  • Χρησιμοποιεί ψέματα  για να γίνει πιστευτό
  • Εχθρική και εκδικητική στάση
  • Οδυνηρή στάση απέναντι στους άλλους και εκνευρισμός όταν άλλοι το  ενοχλούν
  • Αρνητική διάθεση

Τα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως σε διάφορα περιβάλλοντα, αλλά μπορεί να είναι πιο αισθητά στο σπίτι ή στο σχολείο.

 

Αιτίες

Το 1-16% των παιδιών και των εφήβων σχολικής ηλικίας έχουν  διαγνωστεί με ODD. Θεωρείται ότι η αλληλεπίδραση μεταξύ γενετικής προδιάθεσης και  περιβαλλοντικών παραγόντων, μπορεί να οδηγεί στην εκδήλωση των συμπτωμάτων.

 

 

Παράγοντες κινδύνου

 

  • Χημεία εγκεφάλου: Η ODD έχει συνδεθεί με ορισμένους τύπους χημικών ουσιών του εγκεφάλου ή νευροδιαβιβαστών, που δεν λειτουργούν με τον σωστό τρόπο. Οι νευροδιαβιβαστές βοηθούν τα νευρικά κύτταρα στον εγκέφαλο να επικοινωνούν μεταξύ τους. Εάν αυτές οι χημικές ουσίες δεν λειτουργούν σωστά, τα μηνύματα ενδέχεται να μην φτάνουν σωστά στον εγκέφαλο, οδηγώντας σε συμπτώματα της διαταραχής και άλλων ψυχικών ασθενειών. Επιπλέον, πολλά παιδιά και έφηβοι με ODD έχουν επίσης άλλες ψυχικές ασθένειες, όπως διαταραχή ελλειμματικής προσοχής (ADHD), διαταραχές μάθησης, κατάθλιψη ή διαταραχή άγχους, που μπορεί να συμβάλλουν στα προβλήματα συμπεριφοράς τους.
  • Άλλες διαφορές στον εγκέφαλο: Ορισμένες μελέτες δείχνουν ότι οι βλάβες ή οι τραυματισμοί σε ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου μπορούν να οδηγήσουν σε σοβαρά προβλήματα συμπεριφοράς στα παιδιά.
  • Ιδιοσυγκρασία: Τα παιδιά που έχουν δυσκολία να ελέγχουν τα συναισθήματά τους είναι πιο πιθανό να έχουν ODD.
  • Οικογενειακό ιστορικό: Πολλά παιδιά και έφηβοι με ODD έχουν στενά μέλη της οικογένειας με ψυχικές ασθένειες, όπως διαταραχές της διάθεσης, διαταραχές άγχους και διαταραχές προσωπικότητας. 
  • Οικογενειακά ζητήματα: Θέματα όπως η δυσλειτουργική οικογενειακή ζωή, η κατάχρηση ουσιών και η ασυνεπής πειθαρχία από γονείς ή άλλες προσωπικότητες μπορεί να οδηγήσουν στην ανάπτυξη διαταραχών συμπεριφοράς.
  • Ομότιμοι: Η προσοχή από συνομηλίκους ή άλλους μπορεί μερικές φορές να ενισχύσει τις συμπεριφορές ODD.

 

Θεραπεία

Η θεραπεία βασίζεται σε διάφορες παραμέτρους, συμπεριλαμβανομένης της ηλικίας του παιδιού, της σοβαρότητας των συμπτωμάτων και της ικανότητας του παιδιού να συμμετέχει και να ανέχεται συγκεκριμένες θεραπείες. Η θεραπεία συνήθως αποτελείται από έναν συνδυασμό των εξής:

 

  • Ψυχοθεραπεία: Αυτός ο τύπος συμβουλευτικής στοχεύει στο να βοηθήσει το παιδί να αναπτύξει πιο αποτελεσματικές κοινωνικές δεξιότητες αντιμετώπισης, επίλυσης προβλημάτων και τρόπους έκφρασης και ελέγχου του θυμού. Ένας τύπος θεραπείας που ονομάζεται γνωστική συμπεριφορική θεραπεία στοχεύει στην ανάπλαση της σκέψης του παιδιού (γνώση) για τη βελτίωση της συμπεριφοράς.
  • Οικογενειακή θεραπεία: Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να βοηθήσει στη βελτίωση των οικογενειακών αλληλεπιδράσεων και της επικοινωνίας μεταξύ των μελών της οικογένειας. Μια εξειδικευμένη τεχνική θεραπείας που ονομάζεται εκπαίδευση διαχείρισης γονέα (PMT) διδάσκει στους γονείς τρόπους να αλλάξουν θετικά τη συμπεριφορά του παιδιού τους. Τα σχέδια διαχείρισης συμπεριφοράς συχνά περιλαμβάνουν την ανάπτυξη συμβάσεων μεταξύ γονέα και παιδιού που προσδιορίζουν ανταμοιβές για θετικές συμπεριφορές και συνέπειες (τιμωρίες) για αρνητικές συμπεριφορές.
  • Φαρμακευτική αγωγή: Παρόλο που δεν υπάρχει επίσημα εγκεκριμένο φάρμακο για τη θεραπεία της ODD, τα φάρμακα μπορεί μερικές φορές να χρησιμοποιηθούν για τη θεραπεία συμπτωμάτων (συμπεριλαμβανομένου του παρορμητικού και του ασταθούς). Μερικές φορές, ένα παιδί με ODD χρειάζεται φαρμακευτική αγωγή για άλλες ψυχικές ασθένειες που μπορεί να αντιμετωπίζει, όπως ADHD ή κατάθλιψη.

     

    Διαχείριση

    Οικογενιακό περιβάλλον - Οι γονείς χρειάζονται υποστήριξη και κατανόηση. Μπορούν να βοηθήσουν το παιδί τους με διάφορους τρόπους:

    • Να βασίζεστε πάντα στα θετικά, να δίνετε στο παιδί έπαινο και θετική ενίσχυση όταν δείχνει ευελιξία ή συνεργασία.
    • Κάντε ένα διάλειμμα εάν πρόκειται να επιδεινώσετε τη σύγκρουση με το παιδί σας. Αυτό είναι καλό μοντέλο για το παιδί σας. Υποστηρίξτε το εάν χρειάζεται χρόνο για να αποτρέψει την υπερβολική αντίδραση.
    • Επιλέξτε τις μάχες σας. Επειδή το παιδί δυσκολεύεται  να αποφύγει τις συγκρούσεις, δώστε προτεραιότητα στα πράγματα που θέλετε να κάνει το παιδί σας.
    • Ορίστε εύλογα, κατάλληλα όρια (ανάλογα την ηλικία) με επιπτώσεις που μπορούν να επιβάλλονται με συνέπεια.
    • Διατηρήστε διαφορετικά ενδιαφέροντα από το παιδί σας, έτσι ώστε η διαχείριση του να μην χρειάζεται όλο τον χρόνο και την ενέργειά σας.
    • Προσπαθήστε να συνεργαστείτε και να λάβετε υποστήριξη από τους άλλους ενήλικες (δασκάλους, προπονητές και σύζυγο) που ασχολούνται με το παιδί σας.
    • Διαχειριστείτε το δικό σας άγχος με υγιείς επιλογές ζωής, όπως άσκηση και χαλάρωση. Φροντίστε τον εαυτό σας.

     Σχολικό περιβάλλον - Στρατηγικές στην τάξη για την αντιμετώπιση της ODD.

    • Tακτική υπενθύμιση της κατανόησης και του σεβασμού του εκπαιδευτικού προς τον μαθητή.
    • Ένα σύστημα ανταμοιβής - οι μαθητές με ODD ανταποκρίνονται πολύ καλύτερα στις ανταμοιβές από  ότι στις κυρώσεις.
    • Ευκαιρίες για τον μαθητή να δείξει τις δεξιότητες που γνωρίζει καλά.
    • Όταν το πρόγραμμα αλλάξει ή έχει προγραμματιστεί μια διαφορετική δραστηριότητα, προετοιμάστε τα παιδιά με ODD ξεχωριστά.
    • Επαινείτε τη θετική συμπεριφορά τόσο μεμονωμένα όσο και  δημόσια για να ακούσουν οι υπόλοιποι μαθητές.
    • Υπενθυμίστε στον μαθητή ότι δεν είστε η αιτία της περιφρόνησής του, αλλά μάλλον η διέξοδός του.
    • Υπενθυμίστε στον εαυτό σας ότι είστε άνθρωπος και μπορεί να χρειαστείτε μια στιγμή (ή περισσότερο) για να ηρεμήσετε και να διαχειριστείτε την απογοήτευσή σας - και ότι αυτό είναι εντάξει.

     

    Μετάφραση/Προσαρμογή: @upbility.gr

    Πηγές:

    • Brunilda Nazario, MD - Oppositional Defiant Disorder, Mental Health WebMD
    • American Academy of Child and Adolescent Psychiatry
    • Dr Nicola Davies, Headteacher Update