Το μανίκι της μπλούζας είναι συνεχώς βρεγμένο. Η άκρη του μολυβιού έχει γεμίσει σημάδια από δόντια. Τα μικρά παιχνίδια καταλήγουν ξανά και ξανά στο στόμα. Για έναν γονέα ή εκπαιδευτικό, αυτή η συμπεριφορά μπορεί να φαίνεται παράξενη, ενοχλητική ή ακόμη και ανησυχητική. Για το παιδί, όμως, το μάσημα μπορεί να εξυπηρετεί μια πραγματική ανάγκη.
Μερικές φορές αποτελεί μέρος της φυσιολογικής εξερεύνησης, ιδιαίτερα στις μικρότερες ηλικίες. Άλλοτε βοηθά το παιδί να συγκεντρωθεί, να ηρεμήσει ή να διαχειριστεί την υπερένταση. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να συνδέεται με αισθητηριακές ανάγκες, άγχος, μια επίμονη συνήθεια ή την κατάποση μη βρώσιμων αντικειμένων.
Το σημαντικό είναι να μη βιαστούμε ούτε να το αγνοήσουμε ούτε να το ερμηνεύσουμε ως ένδειξη συγκεκριμένης διάγνωσης. Χρειάζεται να παρατηρήσουμε πότε εμφανίζεται, ποια αντικείμενα επιλέγει το παιδί και τι συμβαίνει πριν και μετά τη συμπεριφορά.
Βασικά Σημεία κλειδιά
- Το μάσημα αντικειμένων μπορεί να σχετίζεται με εξερεύνηση, αυτορρύθμιση, άγχος ή αναζήτηση αισθητηριακών ερεθισμάτων.
- Δεν αποτελεί από μόνο του ένδειξη αυτισμού, ΔΕΠΥ ή κάποιας άλλης αναπτυξιακής κατάστασης.
- Αν το παιδί καταπίνει μη βρώσιμα υλικά, τραυματίζεται ή η συμπεριφορά επηρεάζει την καθημερινότητά του, χρειάζεται αξιολόγηση.
Γιατί τα παιδιά βάζουν αντικείμενα στο στόμα
Το στόμα αποτελεί ένα από τα πρώτα εργαλεία με τα οποία τα παιδιά εξερευνούν τον κόσμο. Τα βρέφη και τα μικρά νήπια αγγίζουν, πιάνουν, γλείφουν και δαγκώνουν αντικείμενα για να μάθουν περισσότερα για την υφή, τη θερμοκρασία και το σχήμα τους.
Κατά την οδοντοφυΐα, η πίεση στα ούλα μπορεί να προσφέρει προσωρινή ανακούφιση. Σε αυτή την ηλικία, το μάσημα κατάλληλων και ασφαλών αντικειμένων είναι συνήθως αναμενόμενο.
Καθώς το παιδί μεγαλώνει, η συστηματική τοποθέτηση μη βρώσιμων αντικειμένων στο στόμα γίνεται λιγότερο συνηθισμένη. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε μεγαλύτερο παιδί που μασάει το μολύβι του παρουσιάζει κάποια διαταραχή. Σημαίνει, όμως, ότι αξίζει να εξετάσουμε τη λειτουργία που έχει αποκτήσει η συμπεριφορά.
Η ανάγκη για στοματικά αισθητηριακά ερεθίσματα
Ο όρος αισθητηριακή αναζήτηση περιγράφει συμπεριφορές μέσω των οποίων ένα παιδί προσπαθεί να αποκτήσει περισσότερα ή εντονότερα ερεθίσματα. Μερικά παιδιά αναζητούν κίνηση, άλλα αγγίζουν συνεχώς επιφάνειες και ορισμένα χρησιμοποιούν το στόμα τους.
Το μάσημα δημιουργεί πίεση στους μυς της γνάθου και προσφέρει έντονη στοματική και ιδιοδεκτική πληροφορία. Για κάποια παιδιά, αυτή η πίεση μπορεί να είναι οργανωτική και καθησυχαστική. Ενδέχεται να τα βοηθά να παραμένουν σε εγρήγορση όταν βαριούνται ή να μειώνουν την ένταση όταν αισθάνονται υπερφορτωμένα.
Ένα παιδί που αναζητά τέτοια ερεθίσματα μπορεί να μασάει:
- Τους γιακάδες και τα μανίκια των ρούχων του
- Μολύβια, γόμες ή καπάκια από στυλό
- Τα κορδόνια της μπλούζας του
- Μαλακά παιχνίδια ή κουβέρτες
- Τα νύχια, τα χείλη ή το εσωτερικό των μάγουλων
Η αισθητηριακή αναζήτηση είναι περιγραφή μιας ανάγκης και όχι διάγνωση. Για να θεωρηθεί ότι υπάρχει ουσιαστική αισθητηριακή δυσκολία, πρέπει να εξεταστεί συνολικά ο τρόπος με τον οποίο το παιδί ανταποκρίνεται στα ερεθίσματα και το κατά πόσο αυτό επηρεάζει τη συμμετοχή του στο σπίτι, στο σχολείο και στο παιχνίδι.
Μπορεί το μάσημα να βοηθά το παιδί να συγκεντρωθεί;
Οι ενήλικες συχνά κουνάνε το πόδι τους, παίζουν με ένα στυλό ή μασούν τσίχλα όταν προσπαθούν να συγκεντρωθούν. Με παρόμοιο τρόπο, ορισμένα παιδιά χρησιμοποιούν το μάσημα ως ασυνείδητη στρατηγική διατήρησης της προσοχής.
Αυτό μπορεί να γίνεται πιο έντονο κατά τη διάρκεια της μελέτης, της γραφής, μιας απαιτητικής σχολικής εργασίας ή μιας δραστηριότητας που απαιτεί πολλή ώρα καθιστής συμμετοχής. Το μολύβι βρίσκεται ήδη στο χέρι του παιδιού και γίνεται η πιο άμεση επιλογή.
Αν η συμπεριφορά εμφανίζεται κυρίως σε συγκεκριμένες εργασίες, χρειάζεται να εξεταστούν και άλλοι παράγοντες. Η δραστηριότητα μπορεί να είναι πολύ δύσκολη, το περιβάλλον να έχει πολλούς περισπασμούς ή το παιδί να χρειάζεται περισσότερα διαλείμματα κίνησης. Η απομάκρυνση του μολυβιού από το στόμα δεν αντιμετωπίζει απαραίτητα την ανάγκη που βρίσκεται πίσω από τη συμπεριφορά.
Η σχέση με το άγχος και τη συναισθηματική ένταση
Το μάσημα μπορεί επίσης να λειτουργεί ως τρόπος αυτοκαθησυχασμού. Η επαναλαμβανόμενη κίνηση προσφέρει προβλεψιμότητα σε μια στιγμή που το παιδί νιώθει αβεβαιότητα, φόβο ή υπερένταση.
Παρατηρήστε αν η συμπεριφορά αυξάνεται:
- Πριν από το σχολείο ή μια αξιολόγηση
- Κατά τη διάρκεια κοινωνικών καταστάσεων
- Όταν αλλάζει η καθημερινή ρουτίνα
- Έπειτα από έναν καβγά ή μια δύσκολη εμπειρία
- Όταν το παιδί είναι κουρασμένο
- Σε θορυβώδεις ή πολυσύχναστους χώρους
Σε αυτές τις περιπτώσεις, το μάσημα δεν είναι απλώς μια κακή συνήθεια. Μπορεί να αποτελεί τον τρόπο με τον οποίο το παιδί προσπαθεί να διαχειριστεί ένα συναίσθημα που δεν μπορεί ακόμη να αναγνωρίσει ή να εκφράσει λεκτικά.
Αντί να ρωτήσουμε μόνο «Πώς θα το σταματήσουμε;», είναι χρησιμότερο να αναρωτηθούμε «Τι προσπαθεί να αντιμετωπίσει αυτή τη στιγμή;».
Σημαίνει ότι το παιδί έχει αυτισμό ή ΔΕΠΥ;
Οι αισθητηριακές διαφοροποιήσεις και οι συμπεριφορές αναζήτησης ερεθισμάτων παρατηρούνται συχνά σε παιδιά στο φάσμα του αυτισμού και σε παιδιά με άλλες αναπτυξιακές ή μαθησιακές ανάγκες. Μπορεί επίσης να εμφανίζονται σε παιδιά με ΔΕΠΥ, ιδιαίτερα όταν αναζητούν διέγερση για να διατηρήσουν την προσοχή τους.
Ωστόσο, το μάσημα ρούχων ή μολυβιών δεν επαρκεί για να υποδείξει οποιαδήποτε διάγνωση. Πολλά παιδιά χωρίς αυτισμό ή ΔΕΠΥ παρουσιάζουν την ίδια συμπεριφορά, ιδιαίτερα σε περιόδους άγχους, κόπωσης ή αυξημένων απαιτήσεων.
Η αξιολόγηση μιας νευροαναπτυξιακής κατάστασης βασίζεται σε ένα ευρύτερο σύνολο χαρακτηριστικών, στο αναπτυξιακό ιστορικό και στη λειτουργικότητα του παιδιού σε διαφορετικά περιβάλλοντα. Δεν πρέπει να βγάζουμε συμπεράσματα από μία μεμονωμένη συνήθεια.
Πότε το μάσημα μπορεί να σχετίζεται με pica
Το μάσημα δεν είναι το ίδιο με την pica. Στην pica, το παιδί καταναλώνει επανειλημμένα ουσίες ή αντικείμενα που δεν αποτελούν τροφή και η συμπεριφορά δεν είναι αναμενόμενη για το αναπτυξιακό του επίπεδο.
Ένα παιδί μπορεί, για παράδειγμα, να καταπίνει χαρτί, χώμα, μπογιά, σαπούνι, τρίχες, ύφασμα ή άλλα μη βρώσιμα υλικά. Η pica χρειάζεται παιδιατρική αξιολόγηση, επειδή μπορεί να συνδέεται με αναπτυξιακές δυσκολίες, διατροφικές ελλείψεις ή άλλους ιατρικούς και συμπεριφορικούς παράγοντες.
Η κατάποση μη βρώσιμων αντικειμένων ενέχει κινδύνους, όπως πνιγμό, δηλητηρίαση, έκθεση σε μόλυβδο, βλάβη στα δόντια, μόλυνση και απόφραξη του πεπτικού συστήματος. Αν υπάρχει υποψία ότι το παιδί δεν μασάει απλώς αλλά καταπίνει υλικά, δεν αρκεί η αντικατάστασή τους με ένα ασφαλέστερο αντικείμενο. Χρειάζεται επικοινωνία με τον παιδίατρο.
Ο γιατρός θα αποφασίσει αν απαιτούνται εξετάσεις, όπως έλεγχος για σίδηρο, αναιμία ή έκθεση σε μόλυβδο. Οι εξετάσεις δεν πρέπει να γίνονται ή να ερμηνεύονται χωρίς ιατρική καθοδήγηση.
Πώς να παρατηρήσετε τη συμπεριφορά
Πριν επιχειρήσετε να αλλάξετε τη συμπεριφορά, καταγράψτε για μερικές ημέρες τι ακριβώς συμβαίνει. Η παρατήρηση μπορεί να αποκαλύψει ένα μοτίβο που δεν είναι αρχικά εμφανές.
Σημειώστε:
- Ποιο αντικείμενο μασάει το παιδί
- Ποια ώρα και σε ποιο περιβάλλον συμβαίνει
- Τι έκανε αμέσως πριν
- Πώς φαινόταν να αισθάνεται
- Αν πεινούσε, διψούσε ή ήταν κουρασμένο
- Αν σταμάτησε μόνο του ή χρειάστηκε υπενθύμιση
- Τι συνέβη όταν του αφαιρέθηκε το αντικείμενο
Αν, για παράδειγμα, το παιδί μασάει το μανίκι του μόνο κατά τη διάρκεια της γραφής, η συμπεριφορά μπορεί να συνδέεται με συγκέντρωση ή δυσκολία της εργασίας. Αν εμφανίζεται σε θορυβώδεις χώρους, μπορεί να σχετίζεται με υπερφόρτωση. Αν συμβαίνει όλη την ημέρα και συνοδεύεται από κατάποση υλικών, χρειάζεται διαφορετική διερεύνηση.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί
Αντιδράστε ήρεμα
Οι έντονες παρατηρήσεις, η ντροπή και η τιμωρία μπορούν να αυξήσουν το άγχος και να ενισχύσουν την ανάγκη για μάσημα. Χρησιμοποιήστε μια σύντομη, ουδέτερη υπενθύμιση και προσφέρετε μια ασφαλέστερη επιλογή.
Μειώστε την πρόσβαση σε επικίνδυνα αντικείμενα
Απομακρύνετε μικρά αντικείμενα που μπορεί να καταποθούν, υλικά με μπογιά ή χημικές ουσίες, καπάκια, μπαταρίες και κομμάτια παιχνιδιών. Ελέγχετε τακτικά τα μολύβια και τα παιχνίδια για φθορές.
Εξετάστε ασφαλείς εναλλακτικές
Ένας εργοθεραπευτής μπορεί να προτείνει ειδικά αντικείμενα μάσησης, κατάλληλα για την ηλικία, τη δύναμη δαγκώματος και τις ανάγκες του παιδιού. Τα αντικείμενα πρέπει να είναι σχεδιασμένα για αυτή τη χρήση, να ελέγχονται συχνά για φθορά και να χρησιμοποιούνται με επίβλεψη.
Ανάλογα με την ηλικία και την ικανότητα ασφαλούς μάσησης και κατάποσης, μπορεί να βοηθούν ορισμένες τροφές διαφορετικής υφής, η κατανάλωση νερού με καλαμάκι ή η τσίχλα. Αυτές οι επιλογές δεν είναι κατάλληλες για όλα τα παιδιά και πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι αλλεργίες, οι δυσκολίες σίτισης και ο κίνδυνος πνιγμού.
Προσφέρετε διαλείμματα κίνησης
Αν το μάσημα εμφανίζεται κατά τη μελέτη ή στην τάξη, μικρά οργανωμένα διαλείμματα κίνησης μπορεί να μειώσουν την ανάγκη. Το παιδί μπορεί να μεταφέρει βιβλία, να πιέσει τις παλάμες του στον τοίχο, να τεντωθεί ή να ολοκληρώσει μια σύντομη κινητική δραστηριότητα.
Διδάξτε άλλους τρόπους ρύθμισης
Βοηθήστε το παιδί να αναγνωρίζει πότε το σώμα του χρειάζεται ηρεμία ή περισσότερη διέγερση. Μπορεί να μάθει να ζητά διάλειμμα, να χρησιμοποιεί αργές αναπνοές, να πιέζει ένα μαλακό αντικείμενο ή να μετακινείται σε έναν πιο ήσυχο χώρο.
Στόχος δεν είναι η απότομη καταστολή της συμπεριφοράς. Είναι η ανάπτυξη ασφαλέστερων και κοινωνικά λειτουργικότερων τρόπων κάλυψης της ίδιας ανάγκης.
Πότε χρειάζεται αξιολόγηση από ειδικό
Συζητήστε τη συμπεριφορά με τον παιδίατρο όταν το παιδί καταπίνει μη βρώσιμα αντικείμενα, όταν το μάσημα εμφανίστηκε ξαφνικά ή όταν συνοδεύεται από ωχρότητα, έντονη κόπωση, γαστρεντερικά συμπτώματα ή αλλαγές στην όρεξη.
Χρειάζεται επίσης υποστήριξη όταν προκαλούνται πληγές στο στόμα, φθορές στα δόντια, συχνοί κίνδυνοι πνιγμού ή σημαντικά προβλήματα στο σχολείο και στις κοινωνικές σχέσεις.
Ένας παιδοδοντίατρος μπορεί να ελέγξει τη στοματική υγεία και πιθανό πόνο. Ο εργοθεραπευτής μπορεί να αξιολογήσει το αισθητηριακό προφίλ και τη λειτουργικότητα του παιδιού. Ο λογοθεραπευτής μπορεί να εξετάσει δεξιότητες σίτισης, μάσησης και κατάποσης, όταν υπάρχουν σχετικές δυσκολίες. Αν το μάσημα συνδέεται έντονα με άγχος, μπορεί να χρειαστεί η συμβολή ειδικού ψυχικής υγείας.
Για επαγγελματίες που υποστηρίζουν παιδιά στο φάσμα του αυτισμού, το βιβλίο ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ για τη θεραπεία διαταραχών του φάσματος του αυτισμού της Upbility προσφέρει οργανωμένες δραστηριότητες και εργαλεία παρατήρησης για την κατανόηση διαφορετικών αισθητηριακών προφίλ.
Συμπέρασμα
Το παιδί που μασάει τα ρούχα, τα μολύβια ή τα παιχνίδια του δεν προσπαθεί απαραίτητα να προκαλέσει ή να παραβεί έναν κανόνα. Η συμπεριφορά μπορεί να προσφέρει αισθητηριακή πληροφορία, να υποστηρίζει τη συγκέντρωση ή να λειτουργεί ως τρόπος διαχείρισης της συναισθηματικής έντασης.
Η πιο χρήσιμη προσέγγιση ξεκινά με παρατήρηση, ασφάλεια και περιέργεια. Όταν κατανοήσουμε πότε και γιατί εμφανίζεται το μάσημα, μπορούμε να προσφέρουμε κατάλληλες εναλλακτικές και να αναζητήσουμε αξιολόγηση όπου χρειάζεται. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν το παιδί καταπίνει υλικά, τραυματίζεται ή η συμπεριφορά παρεμβαίνει ουσιαστικά στην καθημερινότητά του.
Συχνές Ερωτήσεις
Είναι φυσιολογικό να μασάει ένα παιδί τα μολύβια του;
Το περιστασιακό μάσημα μπορεί να αποτελεί συνήθεια ή τρόπο συγκέντρωσης, ιδιαίτερα σε περιόδους άγχους. Αν είναι συνεχές, προκαλεί τραυματισμούς ή επεκτείνεται σε πολλά αντικείμενα, χρειάζεται να διερευνηθεί η λειτουργία του.
Σημαίνει το μάσημα αντικειμένων ότι το παιδί έχει αυτισμό;
Όχι. Το μάσημα από μόνο του δεν αποτελεί ένδειξη αυτισμού. Οι αισθητηριακές συμπεριφορές μπορεί να εμφανίζονται σε παιδιά με ή χωρίς αναπτυξιακή διάγνωση.
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στο μάσημα και την pica;
Στο μάσημα, το παιδί μπορεί να δαγκώνει ένα αντικείμενο χωρίς να το καταπίνει. Στην pica υπάρχει επίμονη κατανάλωση μη βρώσιμων ουσιών ή αντικειμένων και απαιτείται αξιολόγηση από παιδίατρο.
Πρέπει να απαγορεύσουμε αμέσως τη συμπεριφορά;
Τα επικίνδυνα αντικείμενα πρέπει να απομακρύνονται άμεσα. Ωστόσο, η απλή απαγόρευση χωρίς ασφαλή εναλλακτική μπορεί να μην καλύψει την ανάγκη του παιδιού και να οδηγήσει στην επιλογή άλλου αντικειμένου.
Είναι ασφαλή τα ειδικά αντικείμενα μάσησης;
Μπορούν να αποτελέσουν ασφαλέστερη επιλογή όταν είναι κατάλληλα για την ηλικία και τη δύναμη δαγκώματος του παιδιού. Χρειάζονται επίβλεψη, τακτικός έλεγχος για φθορά και καθοδήγηση από κατάλληλο επαγγελματία.
Σε ποιον ειδικό πρέπει να απευθυνθούμε;
Η αρχική συζήτηση μπορεί να γίνει με τον παιδίατρο. Ανάλογα με τις ανάγκες, μπορεί να χρειαστεί αξιολόγηση από εργοθεραπευτή, λογοθεραπευτή, παιδοδοντίατρο, διατροφολόγο ή ειδικό ψυχικής υγείας.
Πρωτότυπο περιεχόμενο από την ομάδα συγγραφής του Upbility. Απαγορεύεται η αναπαραγωγή αυτού του άρθρου, εν όλω ή εν μέρει, χωρίς αναφορά στον εκδότη.
Βιβλιογραφικές Αναφορές
- American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. Fifth Edition, Text Revision. American Psychiatric Association Publishing, 2022.
- Centers for Disease Control and Prevention. Childhood Lead Poisoning Prevention: Preventing Childhood Lead Poisoning. National Center for Environmental Health, 2024.
- Dunn, W. The Impact of Sensory Processing Abilities on the Daily Lives of Young Children and Their Families. Infants and Young Children, 1997, 9, 4, 23 έως 35.
- Fields, V. L., Soke, G. N., Reynolds, A., Tian, L. H., Wiggins, L., Maenner, M., DiGuiseppi, C., Kral, T. V. E., Hightshoe, K., Schieve, L. A. Pica, Autism, and Other Disabilities. Pediatrics, 2021, 147, 2.
- Pfeiffer, B. A., Koenig, K., Kinnealey, M., Sheppard, M., Henderson, L. Effectiveness of Sensory Integration Interventions in Children with Autism Spectrum Disorders: A Pilot Study. American Journal of Occupational Therapy, 2011, 65, 1, 76 έως 85.
