Το τετράδιο είναι ανοιχτό, το μολύβι βρίσκεται στο χέρι και το θέμα της έκθεσης έχει διαβαστεί πολλές φορές. Παρ’ όλα αυτά, η σελίδα παραμένει κενή. Το παιδί αναστενάζει, σβήνει την ίδια πρόταση, κοιτάζει γύρω του και τελικά λέει: «Δεν ξέρω τι να γράψω».
Η φράση αυτή μπορεί να προκαλέσει απογοήτευση στον γονέα ή στον εκπαιδευτικό. Συχνά ακολουθούν παροτρύνσεις όπως «Γράψε ό,τι σκέφτεσαι», «Χρησιμοποίησε τη φαντασία σου» ή «Ξεκίνα και θα σου έρθει». Για ένα παιδί που έχει μπλοκάρει, όμως, αυτές οι οδηγίες είναι πολύ γενικές. Δεν του δείχνουν ποιο ακριβώς πρέπει να είναι το πρώτο του βήμα.
Το μπλοκάρισμα στην έκθεση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το παιδί δεν έχει ιδέες ή ότι δεν προσπαθεί. Μπορεί να σχετίζεται με δυσκολία κατανόησης του θέματος, οργάνωσης της σκέψης, ανάκλησης λέξεων ή μετατροπής του προφορικού λόγου σε γραπτό. Μερικές φορές πίσω από την κενή σελίδα κρύβονται άγχος, τελειοθηρία ή φόβος ότι το αποτέλεσμα δεν θα είναι αρκετά καλό.
Βασικά Σημεία-κλειδιά
- Το «δεν ξέρω τι να γράψω» συχνά σημαίνει «δεν ξέρω από πού να ξεκινήσω».
- Η προφορική συζήτηση και το απλό σχεδιάγραμμα μειώνουν το γνωστικό φορτίο.
- Το πρώτο κείμενο δεν χρειάζεται να είναι τέλειο, αλλά να μπορεί να βελτιωθεί.
Τι σημαίνει πραγματικά το «δεν ξέρω τι να γράψω»;
Η παραγωγή γραπτού λόγου είναι μια απαιτητική διαδικασία. Το παιδί καλείται ταυτόχρονα να κατανοήσει το θέμα, να βρει ιδέες, να επιλέξει τις σημαντικότερες, να τις βάλει σε σειρά και να δημιουργήσει ολοκληρωμένες προτάσεις. Παράλληλα, πρέπει να προσέξει την ορθογραφία, τη στίξη, τη γραμματική και τη μορφολογία των γραμμάτων.
Όταν μία ή περισσότερες από αυτές τις διαδικασίες απαιτούν μεγάλη προσπάθεια, η έναρξη του κειμένου μπορεί να φαίνεται αδύνατη. Το παιδί βλέπει ολόκληρη την εργασία σαν ένα μεγάλο και ασαφές καθήκον. Δεν γνωρίζει ποιο μέρος να αντιμετωπίσει πρώτο και παραμένει αδρανές.
Επομένως, η φράση «δεν ξέρω» μπορεί να σημαίνει:
- Δεν κατάλαβα τι ακριβώς μου ζητά το θέμα.
- Έχω πολλές ιδέες, αλλά δεν μπορώ να τις οργανώσω.
- Ξέρω τι θέλω να πω, αλλά δεν βρίσκω τις κατάλληλες λέξεις.
- Φοβάμαι ότι θα κάνω λάθη.
- Δεν μπορώ να επιλέξω την τέλεια πρώτη πρόταση.
- Η διαδικασία είναι τόσο απαιτητική, ώστε δεν ξέρω πώς να αρχίσω.
Η κατάλληλη βοήθεια εξαρτάται από τη δυσκολία που βρίσκεται πίσω από τη συγκεκριμένη φράση.
Γιατί ο προφορικός λόγος δεν μεταφέρεται πάντα εύκολα στο χαρτί;
Ένα παιδί μπορεί να αφηγείται με ενθουσιασμό μια εκδρομή και λίγα λεπτά αργότερα να μην μπορεί να γράψει ούτε δύο προτάσεις για αυτή. Αυτό δεν είναι παράξενο.
Στον προφορικό λόγο, το παιδί υποστηρίζεται από τις ερωτήσεις του συνομιλητή, τις εκφράσεις του προσώπου και τις άμεσες διευκρινίσεις. Δεν χρειάζεται να σχεδιάσει ολόκληρη την αφήγηση πριν ξεκινήσει. Μπορεί να διορθώσει μια πρόταση καθώς μιλά ή να προσθέσει μια λεπτομέρεια αργότερα.
Στον γραπτό λόγο πρέπει να δημιουργήσει μόνο του τη δομή και να προβλέψει τι χρειάζεται να γνωρίζει ο αναγνώστης. Οι ιδέες πρέπει να μετατραπούν σε σαφείς προτάσεις και να ακολουθούν λογική σειρά. Το παιδί πρέπει επίσης να θυμάται όσα θέλει να πει ενώ γράφει, μια απαίτηση που επιβαρύνει τη μνήμη εργασίας.
Γι’ αυτό η καλή προφορική έκφραση δεν εξασφαλίζει αυτόματα ευχέρεια στην έκθεση.
Οι συνηθέστεροι λόγοι που το παιδί μπλοκάρει
Δεν έχει κατανοήσει την εκφώνηση
Ορισμένες εκφωνήσεις περιλαμβάνουν πολλές πληροφορίες ή ασαφείς έννοιες. Το παιδί μπορεί να διαβάζει το θέμα χωρίς να αναγνωρίζει ποιο είδος κειμένου πρέπει να γράψει, σε ποιον απευθύνεται και ποιες πληροφορίες χρειάζεται να συμπεριλάβει.
Αν αρχίσει να γράφει πριν ξεκαθαρίσει αυτά τα στοιχεία, είναι πιθανό να χαθεί ή να απομακρυνθεί από το θέμα.
Δυσκολεύεται να οργανώσει τις ιδέες του
Μερικά παιδιά παράγουν πολλές ιδέες, αλλά δεν μπορούν να αποφασίσουν ποια πρέπει να εμφανιστεί πρώτη. Ξεκινούν από μια λεπτομέρεια, μεταπηδούν σε άλλο γεγονός και τελικά εγκαταλείπουν την προσπάθεια επειδή το κείμενο δεν φαίνεται οργανωμένο.
Η δυσκολία αυτή μπορεί να συνδέεται με τις εκτελεστικές λειτουργίες, ιδιαίτερα με τον σχεδιασμό, την ιεράρχηση πληροφοριών και τη διατήρηση του στόχου.
Δεν διαθέτει επαρκές λεξιλόγιο για το συγκεκριμένο θέμα
Το παιδί μπορεί να κατανοεί ένα γεγονός, αλλά να μην έχει τις λέξεις που χρειάζεται για να το περιγράψει. Αυτό γίνεται εντονότερο όταν το θέμα απαιτεί ειδικό λεξιλόγιο, περιγραφή συναισθημάτων ή ανάπτυξη επιχειρημάτων.
Η συνεχής αναζήτηση λέξεων διακόπτει τη ροή της σκέψης και κάνει τη συγγραφή κουραστική.
Προσπαθεί να διορθώνει τα πάντα ταυτόχρονα
Όταν το παιδί ελέγχει κάθε λέξη για ορθογραφικά και γραμματικά λάθη την ίδια στιγμή που προσπαθεί να δημιουργήσει ιδέες, η σκέψη του επιβραδύνεται. Μπορεί να σβήνει συνεχώς την αρχή και να μη φτάνει ποτέ στο κυρίως μέρος.
Η δημιουργία και η διόρθωση είναι διαφορετικά στάδια. Αν συνδυαστούν από την πρώτη πρόταση, το παιδί δυσκολεύεται να διατηρήσει τη ροή του.
Φοβάται την αποτυχία
Ορισμένα παιδιά θεωρούν ότι η πρώτη πρόταση πρέπει να είναι εντυπωσιακή και ολόκληρο το κείμενο σωστό από την πρώτη προσπάθεια. Αν δεν μπορούν να εγγυηθούν αυτό το αποτέλεσμα, προτιμούν να μην ξεκινήσουν.
Η τελειοθηρία συχνά μοιάζει με άρνηση ή αναβλητικότητα. Στην πραγματικότητα, το παιδί μπορεί να προσπαθεί να προστατευτεί από την κριτική, τον χαμηλό βαθμό ή το αίσθημα αποτυχίας.
Η γραφή απαιτεί υπερβολική προσπάθεια
Δυσκολίες στην ορθογραφία, στη γραφοκινητική εκτέλεση ή στη διατήρηση της προσοχής μπορεί να απορροφούν μεγάλο μέρος της ενέργειας του παιδιού. Όταν κάθε λέξη απαιτεί έντονη προσπάθεια, απομένουν λιγότεροι γνωστικοί πόροι για την ανάπτυξη του περιεχομένου.
Πώς βοηθάμε το παιδί να ξεκινήσει
Μετατρέπουμε την εκφώνηση σε απλές ερωτήσεις
Πριν ζητήσουμε από το παιδί να γράψει, βεβαιωνόμαστε ότι καταλαβαίνει το θέμα. Μπορούμε να το βοηθήσουμε να εντοπίσει:
- Τι είδους κείμενο χρειάζεται να γράψει;
- Ποιο είναι το βασικό θέμα;
- Σε ποιον απευθύνεται;
- Ποιες πληροφορίες δεν πρέπει να παραλείψει;
- Ποιος είναι ο σκοπός του κειμένου;
Για παράδειγμα, το θέμα «Περιέγραψε μια ημέρα που δεν θα ξεχάσεις» μπορεί να μετατραπεί στις ερωτήσεις: Πού ήσουν; Ποιοι ήταν μαζί σου; Τι συνέβη; Πώς ένιωσες; Γιατί θυμάσαι αυτή την ημέρα;
Οι συγκεκριμένες ερωτήσεις περιορίζουν την αβεβαιότητα και δημιουργούν σημεία εκκίνησης.
Ξεκινάμε με προφορική αφήγηση
Ζητήστε από το παιδί να σας πει τι θα ήθελε να γράψει, χωρίς αρχικά να ανησυχεί για τη δομή ή τα λάθη. Ακούστε το και χρησιμοποιήστε ερωτήσεις που το βοηθούν να προσθέσει χρήσιμες λεπτομέρειες.
Αποφύγετε να υπαγορεύετε ολόκληρες προτάσεις. Αν ο ενήλικας δώσει όλες τις ιδέες και τη διατύπωση, το παιδί ολοκληρώνει την εργασία χωρίς να μαθαίνει τη διαδικασία.
Μπορείτε, όμως, να καταγράψετε λίγες λέξεις από όσα λέει και να του δείξετε ότι οι ιδέες υπήρχαν ήδη. Το επόμενο βήμα είναι να οργανωθούν.
Δημιουργούμε ένα σύντομο σχεδιάγραμμα
Το σχεδιάγραμμα δεν χρειάζεται να είναι περίπλοκο. Τρεις ενότητες είναι συχνά αρκετές:
- Τι θα πω στην αρχή;
- Ποιες βασικές πληροφορίες θα αναπτύξω;
- Πώς θα ολοκληρώσω το κείμενο;
Κάτω από κάθε ενότητα, το παιδί γράφει λέξεις ή πολύ μικρές φράσεις και όχι ολοκληρωμένες προτάσεις. Με αυτόν τον τρόπο δεν χρειάζεται να κρατά όλες τις ιδέες στη μνήμη του ενώ γράφει.
Σε μια αφήγηση, το σχεδιάγραμμα μπορεί να περιλαμβάνει τον τόπο και τους πρωταγωνιστές, το βασικό γεγονός, την εξέλιξη, τη λύση και το τελικό συναίσθημα. Σε ένα επιχειρηματολογικό κείμενο μπορεί να περιλαμβάνει την άποψη, δύο επιχειρήματα, ένα παράδειγμα και το συμπέρασμα.
Χρησιμοποιούμε καταιγισμό ιδεών χωρίς αξιολόγηση
Δώστε στο παιδί δύο ή τρία λεπτά για να καταγράψει οποιαδήποτε λέξη, εικόνα ή σκέψη σχετίζεται με το θέμα. Σε αυτό το στάδιο δεν εξετάζουμε αν μια ιδέα είναι καλή, αν είναι σωστά γραμμένη ή αν τελικά θα χρησιμοποιηθεί.
Η ελεύθερη παραγωγή ιδεών βοηθά να ξεπεραστεί ο φόβος της κενής σελίδας. Αφού ολοκληρωθεί, το παιδί μπορεί να κυκλώσει τις ιδέες που θεωρεί πιο χρήσιμες και να τις τοποθετήσει στο σχεδιάγραμμα.
Επιτρέπουμε μια προσωρινή πρώτη πρόταση
Πολλά παιδιά κολλούν επειδή αναζητούν την ιδανική εισαγωγή. Εξηγήστε ότι η πρώτη πρόταση μπορεί να είναι προσωρινή. Μπορεί να αλλάξει αφού ολοκληρωθεί το υπόλοιπο κείμενο.
Αν η εισαγωγή συνεχίζει να αποτελεί εμπόδιο, το παιδί μπορεί να ξεκινήσει από το σημείο που γνωρίζει καλύτερα. Μερικές φορές το κυρίως μέρος γράφεται ευκολότερα και η κατάλληλη εισαγωγή γίνεται εμφανής αργότερα.
Χωρίζουμε τη συγγραφή από τη διόρθωση
Στο πρώτο γράψιμο, προτεραιότητα έχει η αποτύπωση των ιδεών. Η ορθογραφία, η στίξη, οι επαναλήψεις και η επιλογή πιο κατάλληλων λέξεων μπορούν να ελεγχθούν στο επόμενο στάδιο.
Μια χρήσιμη φράση είναι: «Τώρα γράφουμε τις ιδέες. Μετά θα φορέσουμε τα γυαλιά του διορθωτή».
Αυτό δεν σημαίνει ότι παραβλέπουμε την ορθότητα. Σημαίνει ότι δεν ζητάμε από το παιδί να εκτελεί όλες τις απαιτητικές εργασίες συγχρόνως.
Δίνουμε αρχές προτάσεων χωρίς να γράφουμε την έκθεση
Σε παιδιά που δυσκολεύονται σημαντικά να ξεκινήσουν, μπορούμε να προσφέρουμε προσωρινά γλωσσικά στηρίγματα, όπως:
- Μια ημέρα που θυμάμαι έντονα είναι...
- Στην αρχή...
- Το πιο σημαντικό γεγονός ήταν...
- Εκείνη τη στιγμή αισθάνθηκα...
- Κατά τη γνώμη μου...
- Ένας βασικός λόγος είναι...
Οι αρχές προτάσεων λειτουργούν σαν σκαλοπάτι. Σταδιακά περιορίζονται, ώστε το παιδί να αποκτήσει μεγαλύτερη αυτονομία.
Χρησιμοποιούμε μικρούς και συγκεκριμένους στόχους
Η οδηγία «Γράψε την έκθεση» μπορεί να φαίνεται τεράστια. Αντίθετα, η οδηγία «Γράψε τρεις λέξεις για τον τόπο» ή «Δημιούργησε μία πρόταση για το πρώτο γεγονός» είναι σαφής και διαχειρίσιμη.
Όταν ολοκληρωθεί το πρώτο μικρό βήμα, ακολουθεί το επόμενο. Η επιτυχής έναρξη μειώνει το άγχος και αυξάνει την πιθανότητα να συνεχίσει το παιδί.
Τι καλό είναι να αποφεύγουν οι ενήλικες
Η πίεση, οι συγκρίσεις και οι χαρακτηρισμοί δεν δημιουργούν ιδέες. Φράσεις όπως «Είναι πανεύκολο», «Δεν προσπαθείς αρκετά» ή «Ο αδερφός σου το τελείωνε αμέσως» αυξάνουν το άγχος και ενισχύουν την πεποίθηση ότι το παιδί δεν είναι καλό στο γράψιμο.
Επίσης, δεν βοηθά να διορθώνεται κάθε πρόταση τη στιγμή που γράφεται. Οι συνεχείς παρεμβάσεις διακόπτουν τη σκέψη και κάνουν το παιδί να εξαρτάται από την επιβεβαίωση του ενήλικα.
Αποφύγετε και το άλλο άκρο, δηλαδή να γράφετε εσείς το κείμενο και να ζητάτε απλώς από το παιδί να το αντιγράψει. Η εργασία μπορεί να ολοκληρωθεί γρηγορότερα, αλλά η δεξιότητα δεν αναπτύσσεται.
Πώς ενισχύεται σταδιακά η ανεξαρτησία
Η βοήθεια πρέπει να προσαρμόζεται στις ανάγκες του παιδιού και σταδιακά να μειώνεται. Αρχικά, ο ενήλικας μπορεί να κάνει περισσότερες ερωτήσεις, να δημιουργεί μαζί το σχεδιάγραμμα και να προσφέρει αρχές προτάσεων.
Αργότερα, υπενθυμίζει μόνο τα στάδια: κατανοώ το θέμα, συγκεντρώνω ιδέες, οργανώνω, γράφω και διορθώνω. Τελικός στόχος είναι το παιδί να μπορεί να επιλέγει μόνο του το εργαλείο που χρειάζεται.
Το σχολικό βοήθημα «Παραγωγή Γραπτής Έκφρασης ΣΤ΄ Δημοτικού» της Upbility μπορεί να υποστηρίξει αυτή τη σταδιακή εξάσκηση, προσφέροντας δραστηριότητες για τον εμπλουτισμό του λεξιλογίου, την οργάνωση της σκέψης και τη δημιουργία κειμένων με συνοχή και σαφήνεια.
Πότε χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση;
Η περιστασιακή δυσκολία στην έκθεση είναι συνηθισμένη. Χρειάζεται, όμως, πιο προσεκτική διερεύνηση όταν το παιδί μπλοκάρει συστηματικά, παρουσιάζει μεγάλη απόσταση ανάμεσα στον προφορικό και στον γραπτό λόγο ή χρειάζεται υπερβολικά πολύ χρόνο για μια σύντομη εργασία.
Άλλα σημάδια είναι η έντονη αποφυγή, η δυσκολία δημιουργίας ολοκληρωμένων προτάσεων, τα επίμονα ορθογραφικά προβλήματα, η δυσανάγνωστη και επίπονη γραφή ή η αδυναμία οργάνωσης ακόμη και με βοήθεια.
Ο εκπαιδευτικός, ο ειδικός παιδαγωγός ή ο λογοθεραπευτής μπορεί να αξιολογήσει διαφορετικές πλευρές της γραπτής έκφρασης και να προτείνει εξατομικευμένη υποστήριξη. Σκοπός δεν είναι η τοποθέτηση μιας ετικέτας, αλλά η κατανόηση του σημείου στο οποίο διακόπτεται η διαδικασία.
Συμπέρασμα
Όταν ένα παιδί λέει «Δεν ξέρω τι να γράψω», συνήθως δεν χρειάζεται περισσότερη πίεση. Χρειάζεται έναν σαφή δρόμο από τη σκέψη προς το χαρτί.
Η κατανόηση της εκφώνησης, η προφορική συζήτηση, ο καταιγισμός ιδεών και το σύντομο σχεδιάγραμμα μετατρέπουν μια ασαφή εργασία σε μικρά, συγκεκριμένα βήματα. Παράλληλα, ο διαχωρισμός της αρχικής συγγραφής από τη διόρθωση μειώνει την τελειοθηρία και επιτρέπει στις ιδέες να αναπτυχθούν.
Η κενή σελίδα δεν αποδεικνύει απουσία γνώσεων ή φαντασίας. Συχνά δείχνει ότι το παιδί δεν έχει βρει ακόμη τον τρόπο να ξεκινήσει. Με την κατάλληλη καθοδήγηση μπορεί να ανακαλύψει ότι η έκθεση δεν γράφεται ολόκληρη σε μία στιγμή. Χτίζεται μία ιδέα και μία πρόταση κάθε φορά.
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Γιατί το παιδί έχει πολλές ιδέες όταν μιλά, αλλά δεν μπορεί να τις γράψει;
Ο γραπτός λόγος απαιτεί περισσότερη οργάνωση από τον προφορικό. Το παιδί πρέπει να διατηρεί τις ιδέες στη μνήμη του, να τις βάζει σε σειρά και ταυτόχρονα να διαχειρίζεται την ορθογραφία και τη γραφή. Η προφορική αφήγηση μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ενδιάμεσο βήμα.
Πρέπει να διορθώνω τα ορθογραφικά λάθη καθώς γράφει;
Είναι προτιμότερο να μην διακόπτεται συνεχώς η παραγωγή ιδεών. Αφήστε το παιδί να ολοκληρώσει ένα μικρό μέρος και οργανώστε ξεχωριστό στάδιο διόρθωσης. Έτσι μαθαίνει ότι το κείμενο εξελίσσεται και δεν χρειάζεται να είναι τέλειο από την πρώτη προσπάθεια.
Πώς μπορώ να βοηθήσω χωρίς να του δίνω έτοιμες ιδέες;
Κάντε συγκεκριμένες ερωτήσεις, ζητήστε του να περιγράψει προφορικά όσα σκέφτεται και καταγράψτε μόνο λέξεις κλειδιά. Μην υπαγορεύετε ολοκληρωμένες προτάσεις. Ο στόχος είναι να οργανωθούν οι ιδέες του παιδιού και όχι να αντικατασταθούν από τις δικές σας.
Είναι χρήσιμο να αποστηθίζει έτοιμες εισαγωγές;
Ορισμένα γλωσσικά πρότυπα μπορούν να προσφέρουν αρχική υποστήριξη, αλλά η μηχανική αποστήθιση περιορίζει την ευελιξία. Είναι προτιμότερο το παιδί να γνωρίζει διαφορετικούς τρόπους έναρξης και να επιλέγει εκείνον που ταιριάζει στο θέμα.
Πόσο μεγάλο πρέπει να είναι το σχεδιάγραμμα;
Το σχεδιάγραμμα πρέπει να είναι σύντομο και λειτουργικό. Λίγες λέξεις για την εισαγωγή, τα βασικά σημεία και το κλείσιμο είναι συνήθως αρκετές. Αν γίνει υπερβολικά αναλυτικό, μπορεί να μετατραπεί σε δεύτερη έκθεση και να κουράσει το παιδί.
Πότε η δυσκολία στην έκθεση μπορεί να σχετίζεται με μαθησιακή δυσκολία;
Όταν η δυσκολία είναι επίμονη, σημαντικά μεγαλύτερη από την αναμενόμενη για την ηλικία και συνοδεύεται από προβλήματα στην ορθογραφία, στη σύνταξη, στη γραφοκινητική εκτέλεση ή στην οργάνωση, χρειάζεται αξιολόγηση από κατάλληλο ειδικό. Ένα μεμονωμένο μπλοκάρισμα δεν αρκεί για κανένα συμπέρασμα.
Πρωτότυπο περιεχόμενο από την ομάδα συγγραφής του Upbility. Απαγορεύεται η αναπαραγωγή αυτού του άρθρου, εν όλω ή εν μέρει, χωρίς αναφορά στον εκδότη.
Βιβλιογραφικές Αναφορές
- Berninger, V. W., & Amtmann, D. Preventing written expression disabilities through early and continuing assessment and intervention for handwriting and composing. In Handbook of Learning Disabilities. Guilford Press, 2003.
- Graham, S., & Harris, K. R. Designing an effective writing program. In Best Practices in Writing Instruction. Guilford Press, 2013.
- Graham, S., McKeown, D., Kiuhara, S., & Harris, K. R. A meta-analysis of writing instruction for students in the elementary grades. Journal of Educational Psychology, 2012.
- Hayes, J. R. A new framework for understanding cognition and affect in writing. In The Science of Writing. Lawrence Erlbaum Associates, 1996.
- Kellogg, R. T. Training writing skills: A cognitive developmental perspective. Journal of Writing Research, 2008.
- National Commission on Writing. Writing and School Reform. The College Board, 2006.
